Waar stond de oude kerk van Mar Girgis in El Marinab? Ernaast of op de plek van de nieuwbouw? [Marinab VIII]

door Jan Dirk Snel

.:.

Niet zo belangrijk
Nee, dit is niet heel belangrijk meer, maar het wordt tijd nog een paar puntjes op de i te zetten inzake de omstreden reportage van Lex Runderkamp in het NOS Journaal van zaterdag 26 november 2011.

Inhoudelijk is door de stukken op mijn weblog, op Arab West Report en in de blogstukken van Jos Strengholt en Maarten Jan Hijmans allang vastgesteld dat Runderkamp zijn afwijkende versie van de gebeurtenissen niet staande heeft kunnen houden. Dat zullen hij en NOS Journaal-hoofdredacteur Marcel Gelauff onderhand ook best weten, of ze zouden het kunnen weten als ze zich werkelijk in het beschikbare materiaal zouden verdiepen. Maar de heren hebben er kennelijk geen zin om ruiterlijk te rectificeren en dan is het misschien niet zo’n slecht idee nog een paar feitjes na te trekken.

Geen kerk, ineens wel een kerk
Dit keer moet het maar eens gaan over de vraag waar de vroegere kerk van Sint Joris of Mar Girgis in El Marinab stond. Zoals bekend beweerde Runderkamp in zijn tv-reportage:

‘De kleine groep van 30 kopten heeft in dit dorp nooit een eigen kerk gehad.’

Dat bleek niet waar te zijn. En hij had zich daar gemakkelijk uit kunnen redden door uit te leggen dat hij best wist dat de kopten ter plaatse al decennialang een eigen gebedshuis hadden gehad en dat dat ook algemeen bij de inwoners van het dorp bekend was, omdat ze de priester in en uit zagen gaan, maar dat het om een niet aan het uiterlijk herkenbaar kerkgebouw ging en dat hij in de beschikbare ruimte, iets meer dan vierhonderd woorden, die zo’n reportage van goed tweeëneenhalve minuut nu eenmaal kent, had moeten woekeren met woorden en daarom de op zich noodzakelijke toevoeging – iets van een als zodanig herkenbare kerk – had weggelaten. Lex Runderkamp deed echter of zijn neus bloedde. In zijn eerste weblogstuk van 3 december 2011 bleef hij bij zijn bewering:

‘Hun officiële kerk (Marmina) is 4,5 kilometer verderop in het dorpje Haj Zidan, want ze hebben in hun eigen dorp nooit een echte kerk gehad, vertellen de kopten mij zelf.’

Hij voegde er direct aan toe dat een van de kopten uit El Marinab hem vertelde

‘dat ze altijd naar het naburige dorp gaan, maar hij wijst op een huis vlakbij de kerk in aanbouw. Daar hebben ze ook gebedsdiensten gehouden. Het huis staat op instorten en dus kregen ze toestemming om deze gedoogde gebedsruimte te herbouwen. De kerk die gebrand heeft, staat er naast.’

Een kleine, niet expliciete, maar impliciete toegeving dus. Volgens Runderkamp had men gebedsdiensten gehouden in een huis vlakbij de kerk in aanbouw en dat zou op instorten staan. De lokale kopten hadden weliswaar toestemming gekregen om dat gebouw af te breken en te herbouwen, maar ze hadden kennelijk gewoon laten staan en een nieuw gebouw ernaast gebouwd. In zijn tweede blogstuk van woensdag 7 december, waarin hij in plaats van zijn eigen beweringen te onderbouwen ervoor koos om een willekeurig artikel uit het Egyptische dagblad Watani te ‘corrigeren’, wist Runderkamp nog veel meer te melden:

‘Het huis waar 80 jaar religieuze diensten zijn gehouden is niet aangevallen, niet in de brand gestoken, het staat er nog steeds, ongeschonden. Er is in het dorp sprake van twee locaties die bijna iedereen door elkaar haalt. Het gebedshuis is een laag gebouw op ongeveer 60–70 meter van de kerk in aanbouw. Geen moslim heeft zich vergrepen aan de erkende gebedsruimte van de kopten.
Het traditionele gebedshuis, waar dus al 80 jaar religieuze diensten werden gehouden, stond op instorten. De autoriteiten gaven toestemming om op die plek nieuwbouw te plegen, mits de kopten instemden met de geldende beperkingen: geen koepels en geen kruizen. Maar de kopten zijn hun kerk gaan bouwen op een andere plek.’

Twee huizen
Runderkamp wist ineens veel meer dan de Egyptische onderzoekster Lamis Yahya, die er in haar 29 bladzijden tellende, uitvoerig gedocumenteerde rapport, What Happened in Mārīnāb Village? An Investigative Report van 13 oktober 2011, er niet helemaal uitkwam. Zij had inderdaad ook een meetinghouse gezien, dat er nog stond:

‘I went to this meetinghouse and took photos of it. It seemed relatively new— perhaps 25 years old.’

Het nog bestaande meetinghouse in Marinab, dat ongeveer 25 jaar oud zal zijn. (foto: Lamis Yahya, What Happened in Mārīnāb Village? An Investigative Report, p. 21. )

Op pagina 21 van haar rapport heeft ze een foto met het onderschrift ‘The meetinghouse built in 1985′ opgenomen. Runderkamp daarentegen wist ineens dat in dit volgens haar nog tamelijk jonge gebouw al ’80 jaar religieuze diensten werden gehouden’ gehouden en dat het ook nog eens een ‘erkende gebedsruimte’ – een kerk dus – was en dat de kopten dat gebouw hadden moeten afbreken en vervangen, maar dat niet gedaan hadden.

Lamis Yahya vernam dat Yūsuf Mu’awad, de voormalige eigenaar van het huis dat het gebedshuis had geherbergd, was geweest, kennelijk twee huizen had gehad. Politiegeneraal Badran vertelde haar over de vroegere kerk dit:

”It was a simple meetinghouse like the one here on the left side, it was built with mud bricks’.

Dat lijkt te impliceren dat hij meende dat de vroegere, bouwvallige kerk wel leek op het nog bestaande meetinghouse, maar haar daarmee kennelijk niet identificeerde, maar het zou natuurlijk kunnen zijn dat hij de oude kerk niet vergeleek met het bestaande meetinghouse, maar met een willekeurig woning links van hem. Maar hij sprak in ieder geval wel in de verleden tijd, over een gebouw dus dat eenmaal bestaan had, maar nu niet meer te zien was. Maar Lamis Yahya bleef voorzichtig en schreef ronduit op dat ze er niet helemaal uitkwam:

‘So now, I am confused as to which one was the church and which building was the meetinghouse since Yūsuf Mu’awad had two houses.’

Interieur van de oude kerk van Mar Girgis in Marinab, foto van 26 mei 2010 (bron: Lamis Yahya, What Happened in Mārīnāb Village? An Investigative Report, p. 23.)

En ze liet het bij die vaststelling. Wel nam ze op pagina 23 van haar rapport nog een foto van 26 mei 2010 op met de ondertitel ‘The meetinghouse’, die de indruk wekt als kerk te zijn ingericht en die weinig lijkt op de andere foto die ze zelf maakte van het nog bestaande meetinghouse. Alleen op grond daarvan zou men al de indruk krijgen dat het oude gebedshuis wel degelijk afgebroken was en dat op die plaats de nieuwbouw aan het verrijzen was. Maar helemaal zeker was dat zo nog niet.

Beelden van de oude kerk
Maar laten we nu eens kijken naar de video hieronder, die op 17 oktober 2011 op YouTube werd geplaatst. Ik had hem al eerder gezien, maar nu heeft Arab West Report een vertaling in het Engels op zijn website geplaatst, waar ik iedereen nu naar kan verwijzen. Het gaat om een interview met vader Salīb ‘Ilīyās (of Elias), die ook passief, via een oude opname uit december 2010, figureerde in de NOS-reportage van Lex Runderkamp, in zijn kantoor te Idfu (of Edfu). Hij is de plaatsvervanger of de vertegenwoordiger van bisschop Hidra (of Hedra) van Aswan en hij is de man die verantwoordelijk is voor de gang van zaken in El Marinab.

In het filmpje vertelt hij onder meer dat men wel degelijk toestemming had ontvangen om een nieuw gebouw op de plaats van de oude vervallen kerk te bouwen. Er zijn dan ook beelden (tussen 0.53 en 1.25) van de vergunning en van de bouwtekening inclusief cirkeltjes, die kennelijk de koepels aanduiden, te zien. (Enkele van de getoonde documenten kan men overigens ook vinden op de site van Arab West Report via de links op pagina 23 van het rapport van Lamis Yahya.) Maar mij gaat het daar nu minder om. Voor ons doel veel interessanter is dat er ook beeldem van de oude kerk van Mar Girgis opgenomen zijn (tussen 0.29 en 0,41 en tussen 1.57 en 2.12). Kijk zelf maar:

We herkennen hier onmiddellijk de ruimte die ook op pagina 23 van het rapport van Lamis Yahya is afgebeeld. Zolang de blik van de camera horizontaal op de benedenverdieping blijft, ziet er allemaal nog wel een beetje uit, maar zodra de lens naar boven gericht wordt, ziet men dat het niet veel soeps is. Bij ongeveer 2.06-2.07 krijgt men zelfs even zicht op het dak vol met gaten. Ik weet het natuurlijk niet volstrekt zeker, maar dit lijkt niet erg op het lage nog bestaande meetinghouse, dat Lamis Yahya op bladzijde 21 van haar rapport gefotografeerd heeft en dat Lex Runderkmap ook beschrijft.

De pater en de bisschop
En daar komt nog iets bij. In het interview heeft vader Salib het over de afbraak (demolition) van het oude gebouw. Men wilde dat eigenlijk liever niet, zegt hij, omdat restauratie van een bestaand gebouw kennelijk minder problemen oplevert dan afbraak en volledige vernieuwing. Hij vertelt erbij dat de vergunning een benedenverdieping, een eerste verdieping en koepels bevatte, maar over die technische details hoeven we ons nu niet te bekommeren.

Tegelijkertijd publiceerde Arab West Report een vertaling van een verklaring van bisschop Hidra (of Hedra) van Aswan, die hij op 12 of 13 oktober publiceerde naar aanleiding van een toespraak door hem, die op zondag 18 september 2011 werd opgenomen en op dinsdag 20 september 2011 werd uitgezonden door al Karma TV, dus ruim voor de aanval op de kerk in aanbouw op vrijdag 30 september, en die als video op YouTube staat. De bisschop verklaart onder meer dat op de plek van de nieuwbouw sinds 1940 een huis als kerk in gebruik was en dat er een vergunning voor nieuwbouw was

Het is natuurlijk denkbaar dat bisschop Hidra en vader Salib niet de waarheid spreken en dat de nieuwe kerk inderdaad op een andere plaats dan waar de vergunning betrekking op had, gebouwd werd, maar voorlopig lijkt er niet al te veel reden om aan hun woorden te twijfelen. Degene die dat wel doet, moet eerst maar eens met bewijzen komen. De beelden, de foto’s, de teksten, alle wijzen ze erop dat de nieuwe kerk op de plaats van het oude, afgebroken gebouw werd opgericht. Waarom zou vader Salib anders aan de makers van het filmpje anders de afbraakvergunning (permission for demolition, op de beelden 1.07 tot 1.14) gegeven hebben, die ook op de site van Arab West Report te vinden is? En waarom zouden de pater en de bisschop steeds spreken over een afgebroken gebouw, als iedereen ter plaatse zo met eigen ogen zou kunnen zien dat het oude gebedshuis er nog ongeschonden staat?

Afgebrande woningen en buitenstaanders
Er zijn nog twee interessante gegevens. Allereerst nog een klein detail. De bisschop vertelt verder dat op 30 september behalve de kerk ook drie gezinswoningen en voorraadruimten bij de kerk in vlammen opgingen. In een radioreportage die Lex Runderkamp ook maakte en die twee dagen voor het tv-verslag op de NOS-site werd geplaatst, vertelt Lex Runderkamp zelf dat ook ‘de woningen’ naast de kerk in aanbouw ‘allemaal in brand gegaan’ zijn. En in zijn tweede wegblogstuk scheef hij dat de grootste brand ‘naast de kerk in een winkel en een kantoortje van de rondreizende priester Makarios’ woedde. (Overigens curieus dat die priester zijn kantoor niet ingericht had naast het volgens Runderkamp nog bestaande en onaangetaste gebedshuis, maar naast de nieuwe kerk in aanbouw, die volgen Runderkamp op een andere, nieuwe plek verrees, maar dit hier slechts terzijde.) Zou het volgens hem wel erg kleine groepje kopten niet alleen het eigen kerkgebouw in brand hebben gezet, maar ook nog eens de woonhuizen van gezinnen hebben opgeofferd en dat alleen om alleen om moslims van wandaden te beschuldigen? Wie dat met Lex Runderkamp aannemelijk acht, mag het zeggen.

En dan nog iets. In het interview vertelt vader Salib dat het bouwen in juni begonnen was en dat alle moslims in het dorp ervan afwisten. Dat is niet onwaarschijnlijk, aangezien we weten dat er eind 2010 al over de plannen gediscussieerd werd. Pas toen met Eid al-Fitr of het Suikerfeest, dat het einde van de Ramadan markeert en dat was dit jaar eind augustus, mensen die uit het dorp afkomstig waren, vanuit Cairo terugkeerden om het feest thuis mee te vieren, zouden de moeilijkheden ontstaan zijn. Zij zouden verontwaardigd geweest zijn over de koepels en de leden van de plaatselijke gemeenschap opgehitst hebben. Kan, kan niet. Op zich klinkt het niet geheel implausibel, maar je kunt ook wantrouwig bedenken dat hier de schuld gemakkelijk afschoven wordt op outsiders. We zagen dat Kees Hulsman op zaterdag 1 oktober van moslimkant ook eerst te horen kreeg dat de daders van de aanval van elders kwamen en dat de politie en de lokale imam Habib dat tegenspraken. Voor de lieve vrede is het natuurlijk wel zo handig als de oorzaak niet in de eigen dorpsgemeenschap ligt. Wie zal het zeggen? Maar het zou natuurlijk ook wel waar kunnen zijn: dat scherpslijterij door meer ideologisch bevangen geesten van buiten aangewakkerd wordt.

Tot slot
Kortom, helemaal zeker ben ik niet, maar het ziet ernaar uit dat ook wat betreft de plek van de bouw Runderkamp zijn tussentijds gewijzigde beweringen – eerst was er nooit een kerk geweest en toen werd ie ineens naast het al tachtig jaar bestaande gebedshuis gebouwd – nog wel iets uit te leggen heeft. Welk enigszins geïnformeerd artikel je ook op internet opzoekt, steeds gaat men er vanuit dat de nieuwbouw op dezelfde plaats als de oude vervallen kerk stond. Maar het is natuurlijk mogelijk dat al die journalisten zich vergissen. Je weet maar nooit.

Een detail meer niet, maar misschien toch aardig om even op te merken. En graag verwijs ik nog eens naar het onvolprezen werk van Arab West Report. Daar vindt men al het materiaal bijeen.

Postscriptum (donderdag 29 december 2011, ongeveer 9.55 uur)
Inmiddels heb ik zowel van Lamis Yahya als Kees Hulsman nadere toelichting gekregen. Ook Lamis Yahya is van mening dat de nieuwe kerk op de plek van de oude kerk werd gebouwd, die vervallen was en een jaar geleden is afgebroken. In haar rapport heeft ze de foto van de kerk op pagina 23 veiligheidshalve ook maar het onderschrift meetinghouse meegegeven. Het nog bestaande meetinghouse uit (ongeveer?) 1985, afgebeeld op pagina 21, staat er nog. Het is volgens haar relatief nieuw en er was dus geen enkele reden om dat af te breken.

Ik voeg daar aan toe dat men het ook in diverse reportages die vanuit El Merinab zijn gemaakt nog kan zien. Men ziet dan de mannen naast elkaar tegen de muur met de deur zitten.

Ook volgens Kees Hulsman is het oude gebouw dat als kerk diende afgebroken. Hij merkt op dat hij en Lamis Yahya op de woorden van de generaal op zaterdag 1 oktober 2011 – ‘It was a simple meetinghouse like the one here on the left side, it was built with mud bricks’ – verstaan hebben als: dat het een ruimte betrof zoals de ruimte waar de generaal ons naar verwees, en dat was kennelijk het nog bestaande meetinghouse. De generaal wilde volgens hem zeggen dat het oude heel eenvoudig was, te vergelijken met het meetinghouse dat ze zagen.

Mij lijkt elke verwarring nu wel uitgesloten. Iedereen maakt melding van afbraak en nieuwbouw op dezelfde plek. Alleen Lex Runderkamp gaat eerst mee met de bewering van actievoerder en mogelijk instigator Abdallah dat er nooit een kerk was en switcht vervolgens even zelfverzekerd naar de stelling dat de tachtig jaar oude kerk er nog steeds staat.

Tja.

(42)

[Gepubliceerd: donderdag 29 december 2011, 8.55 uur. Postscriptum gewijzigd op donderdag 29 december, ongeveer 9.55 uur.]

One Trackback to “Waar stond de oude kerk van Mar Girgis in El Marinab? Ernaast of op de plek van de nieuwbouw? [Marinab VIII]”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: