Archive for december, 2014

29 december 2014

Trouw legt nog steeds niet uit waarom het stukken verwijdert – Maar men is van goede wil

door Jan Dirk Snel

[Maandag 29 december 2014] Ik kan het kort houden. Trouw besloot vanavond net na acht uur om de mededeling die het afgelopen woensdag min of meer terloops aan een bestaand stukje toevoegde, uit te breiden tot een afzonderlijke redactionele verklaring op de website, getiteld: Wat gebeurt er met de artikelen van Perdiep Ramesar?

Toevoeging
Het is in feite het stukje van woensdag met een paar zinnen erbij en het blijft even wonderlijk. De bewering dat er ‘de afgelopen dagen’ op ‘verschillende plaatsen’ gesuggereerd zou zijn dat de artikelen van Perdiep Ramesar ‘nooit meer ergens te vinden zijn’, wordt herhaald. En nu de redactie dat na vijf dagen doet, zou aangenomen mogen worden dat de redactie dat dus ook na woensdag nog gezien heeft. Maar opnieuw wordt niet aangegegeven waar dat dan toch geopperd wordt. Maar misschien is dit niet raadselachtig, maar gewoon lui: de bewering van vijf dagen geleden wordt domweg ononderbouwd herhaald. Het begin is een reprise van het stukje van woensdag.

TrouwPerdiepRamesarMaar dan volgt er toch nog een nieuwe toevoeging:

‘Trouw kiest niet voor de oplossing die de New York Times koos na het bedrog van hun journalist Jayson Blair om de artikelen online beschikbaar te houden, maar met een aantekening erbij. Zo’n annotatie kan bijvoorbeeld bij een herziening van de website, ook weer verloren gaan. Trouw wil er zeker van zijn dat de artikelen waarvoor ze niet meer kan instaan ook niet meer online beschikbaar zijn.’

Dit is een wel zeer wonderlijke redenering. Als de New York Times erin slaagt om na een dozijn jaren het stuk met correcties nog steeds online te houden, waarom zou Trouw dat dan niet kunnen? Een kwestie van even opletten, dunkt me. Bovendien, het gaat hier niet om artikelen die via de openbare website gemakkelijk toegankelijk en googlebaar zijn, maar om artikelen die in het zogenaamde ‘digitale archief’ van de krant zijn opgenomen en waar iemand dus bewust naar moet zoeken.

Archiefbeheer
Kortom, het gaat hier om ‘archiefbeheer’ en de ombudsman van NRC Handelsblad schreef daar zaterdag dit over:

‘De vervolgstap die Trouw heeft genomen – het online en uit openbare digitale archieven verwijderen van de gewraakte stukken van Ramesar – vind ik compleet verkeerd. Die stukken moeten juist voor lezers beschikbaar blijven, met rode stip en verwijzing naar het onderzoek. Ronduit bizar handelt het AD, waar Ramesar eerder voor schreef, dat “uit voorzorg” ál zijn artikelen uit het archief gaat verwijderen, zonder nader eigen onderzoek.’

Dat Trouw de verdachte artikelen niet nog eens gaat aanprijzen, dat kan men begrijpen. Het punt is dat ze ook voor onderzoekers, die echt wel weten waar ze naar op zoek zijn, niet meer digitaal beschikbaar zijn, ook niet meer via LexisNexis. En de vraag is nog steeds welk doel verwijdering daaruit dient. We weten het gewoon niet en opnieuw geeft Trouw, dat inzake de publicatie van het onderzoeksrapport uitstekend handelde, geen verklaring.

Maar waarom niet?

Naschrift (21.45 uur)
Maar misschien was ik met bovenstaande reactie toch te snel. Inmiddels heeft namelijk Peter Burger een stuk over deze zaak gepubliceerd, waarvan ik wist dat hij eraan schrijvende was (maar niet wat erin zou komen te staan) en daarin schrijft hij op grond van een gesprek met Trouw-adjunct-hoofdredacteur Esther Lammers:

‘Inmiddels overweegt de redactie echter de 126 artikelen alsnog, bijvoorbeeld in een afzonderlijke pdf en voorzien van toelichting, online te plaatsen. Ook  voor het zover mocht komen, wil Lammers een digitale kopie van de verwijderde artikelen op aanvraag beschikbaar stellen voor wetenschappelijke en journalistieke research. Belangstellenden kunnen zich daarvoor na de jaarwisseling melden bij Trouw.’

Naar mijn idee had de hoofdredactie in dit geval beter wat minder voortvarend kunnen zijn en de artikelen, voordat het tot verwezenlijking van deze voornemens kwam, beter in de archieven online kunnen laten staan, maar een en ander getuigt in ieder geval van een gezonde opstelling. Mijn indruk van deze zaak is dat Ramesar vooral artikelen verzon die al bestaande beelden nog wat aandikten, maar dat ze daardoor eigenlijk niet zo bar veel schadelijks bevatten. Wat er schadelijk was, was de opgeklopte sfeer die journalistiek Nederland de afgelopen jaren soms beheerste en die helaas niet aan de redactie van Trouw, een krant die ik sinds jaar en dag lees, voorbij was gegaan.

De affaire-Ramesar gaat vooral over de collectieve verblinding die een groot deel van de publieke opinie de afgelopen jaren bevangen had. En die verblinding hield dus niet in dat er helemaal niets aan de hand was, maar wel dat kleine zaken opgeblazen werden tot grote, die ze niet waren.

Maar goed, de hoofdredactie van Trouw is zonder meer van goede wil en daarom heb ik de titel van dit stukje aangevuld met de ondertitel die er nu staat

Tweede naschrift (dinsdag 30 december 2014 13.30 uur)
Voor de volledigheid meld ik hier nog maar dat een verkorte versie van het stukje dat Trouw gisteravond op de website plaatste vandaag ook in de papieren editie staat, op pagina 12. Het stukje waarin de vergelijking met de affaire-Jayson Blair wordt gemaakt en dat ik hierboven citeer, ontbreekt daar. Uit het bericht van Peter Burger van gisteravond – ‘Trouw: schrappen honderden artikelen Ramesar uit LexisNexis was vergissing‘ – waar ik in het (eerste) naschrift naar verwees en een kernpassage uit citeerde, blijkt dat de mededeling dat de stukken ‘op verzoek’ beschikbaar blijven ‘voor onder meer journalistiek wetenschappelijk onderzoek’ – waar men op zich niet veel uit kan opmaken: uiteraard zijn ze dat – kennelijk niet loos bedoeld is – de krant wil er ook actief aan meewerken. Het zou handig zijn als Trouw de 126 artikelen inderdaad in een afzonderlijk document beschikbaar zou stellen.

Nog steeds blijf ik de haast waarmee de stukken uit het digitaal archief van de krant en LexisNexis verwijderd werden, onbegrijpelijk vinden. Dat men de 126 wilde ‘intrekken’, in die zin dat men er niet meer voor wilde instaan, valt alleszins te begrijpen. Maar kennelijk had men er onvoldoende over nagedacht hoe men dat onbepaalde ‘intrekken’ in deze tijd dan diende te realiseren. Dat men ze op de gewone site niet zomaar, zonder nadere waarschuwing, wilde blijven presenteren, voor zover ze daarop stonden, valt alleszins te billijken. De conclusie echter de artikelen dan ook maar uit digitale archieven te verwijderen, leek me echter geen vanzelfsprekend uitvloeisel van het afstand nemen ervan. Maar hoe het ook zij, de houding van de redactie blijkt nu welwillend te zijn en dat valt te prijzen. Eind goed al goed.

Met de publicatie van het rapport heeft Trouw de journalistiek alleszins een dienst bewezen. Zoals diverse commentatoren, onder wie Hans Laroes, terecht betoogd hebben, zegt deze affaire waarschijnlijk zeker zo veel over de journalistiek in meer algemene zin als over Trouw. Dat men een collega, ondanks her en der opspelende twijfel, zolang vertrouwde, heeft ook wel iets innemends. Misschien zegt de affaire vooral iets over onze samenleving. Ramesar leverde immers de verhalen die velen kennelijk graag wilden horen.

(176)

24 december 2014

Het blijft raadselachtig waarom Trouw de artikelen van Perdiep Ramesar digitaal verwijderd heeft

door Jan Dirk Snel

[Woensdag 24 december 2014] Iets na zeven uur vanavond verscheen er een tweet van Trouw: ‘Trouw trekt 126 artikelen van Perdiep Ramesar in, maar dat wil níet zeggen dat ze nooit meer ergens te vinden zijn’. Met daarbij een link naar het gisteren geplaatste bericht ‘Trouw mocht Ramesar op staande voet ontslaan’. Daar staat nu een kader bij, dat ik maar even volledig citeer:

Wat gebeurt er met de artikelen van Perdiep Ramesar?
Trouw heeft afgelopen weekend bekend gemaakt 126 artikelen van Ramesar in te trekken. Maar dat wil niet zeggen dat ze, zoals op verschillende plaatsen de afgelopen dagen is gesuggereerd, nooit meer ergens te vinden zijn. De artikelen blijven beschikbaar voor onder meer wetenschappelijk onderzoek, omdat ze onderdeel uitmaken van de geschiedenis van de krant. Ook in het papieren krantenarchief van het Persmuseum blijven de artikelen terug te vinden. Wel zijn ze van de site afgehaald en uit openbare digitale archieven, omdat de krant voor de betrouwbaarheid van de artikelen niet langer kan instaan.’

TrouwOntslagRamesar

Bij dit bericht van gisteren staat nu in een kader dat Trouw 126 artikelen van Perdiep Ramesar uit alle digitale archieven verwijderd houdt. Op papier zijn ze uiteraard nog wel raadpleegbaar.

Het bericht over het ontslag stond vanmorgen ook in de papieren krant (pagina 4), maar dan zonder dit kadertje. Ik meen dat ik het vanochtend ook wel op de site bekeken heb, maar daar staat het, zoals zo vaak, twee keer, in de archiefversie uit de krant (vandaag 01.33 uur) en in de webversie van gisteravond (19.10 uur). Ik weet dus niet zeker of dit kader er al langer stond of dat het vandaag of vanavond is toegevoegd. Maar waarom anders nu die specifieke tweet en niet bijvoorbeeld gisteren al? Bovendien, wie op dit moment – dat zal snel veranderen – de titel van het kadertje in Google invoert, vindt nog niets. (En nee, een versie in Google cache is, zoals dat bij nieuwsartikelen gebruikelijk is, niet te vinden.)

Raadsel
Het blijft raden waar de afgelopen dagen ‘op verschillende plaatsen’ gesuggereerd zou zijn dat de 126 artikelen ‘nooit meer ergens te vinden zijn’. Ik heb dat zeker niet verondersteld en Piet Bakker in zijn stuk gisteren ook niet. Maar misschien zijn er andere scribenten geweest die dat wel dachten? Natuurlijk blijven de papieren kranten bewaard en blijven er wellicht ook pdf’s of andere vormen van die uitgaven bestaan. Wie er heel veel werk voor over heeft, kan de artikelen ongetwijfeld nog ergens vinden. Maar dat is het punt natuurlijk niet. Ja, een paar decennia geleden werden er alleen maar papieren kranten bewaard, maar toen kon een krant ook niet besluiten om artikelen ‘in te trekken’ op de wijze waarop dat nu kan.

Het punt blijft natuurljk dat de artikelen wel degelijk verwijderd zijn uit ‘openbare digitale archieven’ en daar zullen de meesten dezer dagen zoeken. En we weten gewoon niet wat de reden is. Dat de krant ‘voor de betrouwbaarheid van de artikelen niet langer kan instaan’, lijkt me geen serieuze overweging. Er staat zoveel onbetrouwbaars op internet en ook in digitale archieven en in dit geval weet iedereen wel hoe het daarmee gesteld is. De krant zou net zoals de New York Times dat in 2003 deed bij de affaire-Jayson Blair – zie ook het naschrift bij mijn vorige stukje – gewoon een lijst met correcties of met gefundeerde twijfel kunnen opnemen. En de lijst van 126 artikelen met niet verifieerbare bronnen zou men daar ook bij kunnen zetten op een toegankelijker wijze dan nu. Als het bijvoorbeeld al niet mogelijk is om in het archief opmerkingen bij de artikelen aan te brengen – op zich geruststellend dat dat niet zo gemakkelijk kan – zoals een deelredactie vandaag meldde, zou het dan niet mogelijk zijn om de zoekfunctie zo in te stellen dat iemand die op een van de 126 betwijfelde artikelen stuit, meteen een verwijzing naar zo’n correctiepagina krijgt?

Ondoordachtheid?
Het blijkt raadselachtig wat de beweegredenen van Trouw zijn. Men gaat niet in op de werkelijke bezwaren, maar wel op verkeerde veronderstellingen waarvan we niet eens weten bij wie ze leven. Via via had ik vandaag vernomen dat er op de redactie van Trouw wel degelijk het voornemen leefde de artikelen te herplaatsen, al dan niet voorzien van een toevoeging – en daar is gezien de behulpzame tweet van de redactie Religie & Filosofie mogelijk ook echt over nagedacht – maar als dat gerucht al klopte, heeft men dat voornemen dus kennelijk niet doorgezet.

Wat is dit? Is dit ondoordachtheid? Wie het weet, mag het zeggen. Het instellen van de onafhankelijke commissie na de ontdekking van de fraude, de reactie zaterdag, het was allemaal zo gepast en dapper en nu dit. Het blijft merkwaardig, hoogst merkwaardig.

Laten we overigens niet vergeten dat het Algemeen Dagblad het in feite nog veel bonter maakt: geen onderzoek doen, wel artikelen verwijderen.

Naschrift (21.10 uur)
Eén opmerking – over het invoeren van de titel van het kadertje op de site van Trouw – heb ik naderhand ingevoegd.

Zie ook mijn stuk van vanmorgen: Geschiedvervalsing – Het echte schandaal bij Trouw is nu pas begonnen

(175)