Posts tagged ‘koptische kerk’

29 december 2011

Zoek de verschillen: Marinab op tv en radio [Marinab IX]

door Jan Dirk Snel

.:.

Laten we meteen nog maar een stukje doen over de omstreden reportage van Lex Runderkamp. Alle aandacht is tot nu toe uitgegaan naar de tv-reportage in het NOS Journaal van zaterdag 26 november 2011, maar Runderkamp maakte ook een radioverslag, dat twee dagen eerder, op donderdag 24 november 2011 dus, op de site van de NOS werd geplaatst, onder de titel ‘Lex Runderkamp bezocht afgebrande koptische kerk in Egypte’.

Op donderdag 13 oktober 2011 werden de doden die op zondag 9 oktober bij het omroepgebouw Maspero in Cairo door het leger werden vermoord, herdacht op het Talaat Harbplein. (foto: Omar Robert Hamilton)

Minder uitgesproken
Wie de tekst van beide verslagen vergelijkt, stuit op enkele significante verschillen. Juist daarom was ik tot dusverre ook aan het bericht voor de radio voorbijgegaan, omdat Runderkamp daarin wat betreft het meest omstreden punt, de suggestie dat kopten zelf wel eens hun eigen kerk in aanbouw in brand gestoken zouden kunnen hebben, minder uitgesproken is. De reportage eindigde zo:

‘De moslims ontkennen dat ze het huis in brand hebben gestoken. Na het vrijdaggebed op die bewuste dertigste september verzamelden alle moskeegangers zich bij de kerk, omdat er een enorme wolk zwarte rook boven het gebouw hing. Er was duidelijk brand en men had hulp nodig.
Toen zijn er foto’s gemaakt, die via het internet al snel overal te zien waren. En zo ontstond, volgens de moslims, het beeld dat zij een kerk in brand zouden hebben gestoken. Het leidde tot koptische protesten in het hele land. Bij het televisiegebouw Maspero in Cairo stierven 28 demonstranten toen de politie hard ingreep.’

Andere berichten hebben het trouwens meestal over 27 doden, maar een kniesoor die daar op let. Het is in feite wel zo ongeveer hetzelfde verhaal tot slot, maar de luisteraar ontvangt toch iets minder de indruk dat de verslaggever de ontkenning overneemt. Hij heeft in het begin immers ook een kopt aan het woord gelaten die stelde dat ondanks de koptische compromisbereidheid – men wilde de aanstootgevende koepels wel verwijderen – de aanvallers de kerk ‘toch in brand’ staken. Maar er blijven nog wel enkele kanttekeningen over.

Elkaar
Let er op hoe evenwichtig de reportage op de NOS- site wordt aangekondigd:

‘In Egypte staan koptische christenen en moslims elkaar naar het leven in de aanloop naar de verkiezingen. Terwijl ze eeuwenlang vredig samenwoonden. Die agressie is onder meer ontstaan in het dorpje Marinab, langs de rivier de Nijl, in het zuiden van Egypte.’

De minderheid en de meerderheid staan elkaar naar het leven. Elkaar! Nu zal het ongetwijfeld vaak waar zijn dat kopten provoceren of in concrete gevallen de ruziemakers zijn en Kees Hulsman schreef na zijn recente reis naar de provincie Minia in het zuiden van Egypte in een reactie op mijn weblog zelfs dat volgens een priester die hij gesproken had, ‘de meeste (niet alle!) problemen tussen Moslims en Christenen bij Kopten beginnen, maar dat de Moslim reactie vaak enorm fel kan zijn waardoor dingen enorm opblazen kunnen worden’, maar of dat in El Marinab ook het geval was, valt nog maar te bezien. Daar kwam misschien niet de provocatie – we weten dat niet precies –, maar toch wel de agressie tamelijk duidelijk van één kant, zou je zo zeggen. Maar dat past uiteraard niet in een wereldbeeld dat a priori even-handed wil zijn.

Blussen en protesteren
In de tv-reportage gaf Runderkamp onweersproken en gezien zijn slotwoorden bijna instemmend de woorden van zijn hoofdgetuige Abdallah weer dat op het moment dat deelnemers aan het vrijdaggebed uit de moskee kwamen, er al rook was, die van een stapel autobanden in een huis naast de kerk kwam, en dat de moslims naar het kerkgebouw in aanbouw renden om te helpen bij het blussen van de brand, waarop kopten vervolgens de politie zouden hebben gebeld en de moslims van brandstichting beschuldigden. In het fragment zegt Abdallah net niet met zoveel woorden dat de kopten zelf brand hadden gesticht, maar dat hij dat wel degelijk wilde beweren, vertelt Lex Runderkamp zelf in zijn reactie op mijn weblog:

‘Ik heb de quote van Abdallah gewoon op mijn camera staan: “De koptenbroeders hebben de brand zelf aangestoken.” Meerdere keren uitgesproken, in verschillende variaties.’

We hoefden dus niet heel nauwkeurig naar de exacte woorden te kijken. Wat elke kijker vanzelfsprekend opving, was zeker wel de intentie. Maar in de radioreportage vertelt Runderkamp ook dit:

‘Op 30 september verschenen er zestig tot zeventig jonge moslims bij de kerk. Ze wilden met priester Makarios spreken. ‘Wij hebben ons verzet, want we wisten dat ze bezwaar hadden tegen de bouw van de kerk.’

De laatste, geciteerde woorden zijn van een kopt. Vreemd, terwijl anderen helpen een brand te blussen, komt een groep jongeren ondertussen keurig protesteren en vraagt om een gesprek met de priester? Of was dit op een ander tijdstip? Eerder? Later? Terwijl volgens alle andere onderzoeken een grote groep de kerk aanviel, de muur die het gebouw omringde, doorbrak en aan het vernielen sloeg, gaat het in Runderkamps versie slechts om een tamelijk kleine groep mensen die bezwaar kwamen maken. Maar wel kopten die zich onmiddellijk verzetten! Merkwaardige lui toch.

En we hoeven de heel erg hoge getallen – Al Ahram had het over een aantal van  bijna 3.000 – niet per se te geloven. Hulsman houdt het in navolging van de verantwoordelijke politiegeneraal Badran op ongeveer duizend jongeren. Laat de man, om zijn afzijdigheid goed te praten, nu nog eens wat overdreven hebben, dan moet het volgens alle berichten nog om een grote menigte gegaan zijn. En ze kwamen, we weten het onder meer uit de filmpjes die Jos Strengholt publiceerde, echt niet alleen maar om een beschaafde dialoog aan te gaan.

Brand
Interessant is dat Lex Runderkamp in de radioreportage vertelt dat er een ‘enorme ravage’ was.

‘Echt alles is zwart gebrand. Alles piept en kraakt. De vloer staat op doorzakken. Ook de woningen hiernaast zijn allemaal in brand gegaan.’

In zijn tweede blogartikel schrijft Lex Runderkamp dit:

‘Zes rechters uit Caïro hebben in oktober feitenonderzoek gedaan in Al Marinab (commissie Omar Marawan). De commissie concludeert dat niet is te bewijzen dat mosliminwoners van het dorp het gebouw in brand hebben gestoken. Ten eerste, volgens de commissie, omdat er in de kerk nauwelijks brandsporen zijn! Dat klinkt vreemd, maar bekijk mijn video-opnames en je ziet inderdaad dat er in de kerk alleen schone muren, pilaren en vloeren te zien zijn: [daarop volgt een stukje video van het verwoestea, maar inderdaad tamelijk ‘schoon’ ogende gebouw].
De grootste brand was naast de kerk in een winkel en een kantoortje van de rondreizende priester Makarios. Op de video van de brand die de kopten zelf maakten, zie je duidelijk brandhaarden, ook in de kerk, maar het is absoluut geen vuurzee. Ten tweede concluderen de zes rechters dat de kopten geen ondersteunend bewijs hebben voor hun claim dat moslims de brand hebben gesticht. De commissie was tegen een (moslim)getuige aangelopen die beweerde dat hij een kopt zelf een autoband had zien aansteken in het gebouw naast de kerk. De moslim was zelfs gaan helpen om de brand te blussen.’

Het zou interessant zijn om te weten waar Runderkamp deze gegevens aan ontleend heeft. Hij geeft geen link of bronverwijzing. Ik heb op allerlei manieren gezocht op internet, maar ik heb nog geen volledig verslag van deze commissie kunnen vinden.

National Justice Committee
Het is goed om te weten dat er van twee verschillende instanties sprake is. Binnen enkele dagen na de onlusten in Marinab, op de avond van 4 oktober – het bericht in Al Ahram is van 5 oktober 2011 – bracht het National Justice Committee (NJC) verslag uit aan minister-president Isam Sharaf. Dit NJC werd in mei gevormd binnen het kabinet ‘to face any sectarian strife, set plan for problems and issues related to such file and to suggest and speed active solutions.’ De concrete aanleiding voor de oprichting vormde de aanval op een koptische kerk in Imbaba op 7 mei 2011.

Het comité had begin oktober El Marinab al bezocht en met inwoners en autoriteiten gesproken. In Al Ahram verklaarde een van de leden, Anton Adel, dat men geconstateerd had dat het plafond van de kerk ingestort was, dat zes zuilen vernietigd waren en dat diverse naburige huizen door brand verwoest waren. Toen de Maspero-rellen op zondag 9 oktober 2011 eenmaal uitgebroken waren, verklaarde een ander lid van het NJC, rechter Noha El-Zeiny dat het comité de rellen al van tevoren voorspeld had. Premier Sharaf had volgens haar twee aanbevelingen in de wind geslagen: het ontslag van de gouverneur van Aswan, die de aanval op het gebouw had toegejuicht en die net als Runderkamps zegslieden stelde dat het oorspronkelijke gebouw slechts een gemeenschapscentrum was een geen kerk, én het nemen van snelle maatregelen die kerken legaliseren of toestaan, die geen vergunning hebben. Human Rights Watch – Maarten Jan Hijmans wees hier eerder op – meldde op 25 oktober dat het NJC

‘confirmed that local church authorities had a church license for the property, according to the Egyptian Initiative for Personal Rights (EIPR), which said it examined documents showing the Copts had government permission to build the church.’

En niet alleen had het NJC aanbevolen de gouverneur te verwijderen, maar ook vervolging van degenen die de kerk vernield en herstel van het gebouw op staatskosten aanbevolen. De volgende zin zegt in al haar lapidariteit alles:

‘No action has been taken in response.’

De fact finding commission van Omar Marwan
Op de foto van de eerste bijeenkomst van het NJC op 11 mei 2011 ziet men zes heren zitten, maar dit zijn niet de ‘zes rechters’ waar Runderkamp het over had. We zagen trouwens dat op zijn minst ook één vrouw lid was van het comité; uit ongenoegen over de gang van zaken trad ze namelijk af. Runderkamp heeft het over een tweede instantie, de fact finding commission die de Maspero-incidenten inclusief de gebeurtenissen in El Marinab moest onderzoeken, tot de instelling waarvan op maandag 10 oktober besloten werd en die dinsdag 11 oktober 2011 benoemd werd en onder leiding kwam te staan van Omar Marwan. Deze commissie van inderdaad zes leden zou op woensdag 12 oktober 2011 een bezoek aan El Marinab brengen. Hoe deze fact finding commission zich precies verhoudt tot het NJC weet ik niet. Anton Adel bleek lid van beide te zijn.

Begin november, op woensdag de negende om precies te zijn, bracht weer een andere instantie, de fact-finding commission of Egypt’s National Council for Human Rights (NCHR) een volgens velen teleurstellend rapport uit over de Maspero Massacre, maar daarin gaat het kennelijk niet over Marinab. Op 15 november 2011 schreef Human Rights Watch:

‘The committee has thus far visited Marinab on October 12 to investigate the destruction of the church there, one of the reasons for the October 9 demonstration, but has yet to make public its findings and it does not formally have the power to question any members of the military or to access any of the investigations conducted by military prosecutors.’

Ik heb nergens een eindrapport van deze commissie kunnen vinden en ik hoop dus maar dat Lex Runderkamp de bron voor zijn gedetailleerde beweringen wil openbaren.

Afgebrande woningen
Opvallend is dat Runderkamp in zijn tv-reportage wel ingaat op de brand in het kerkgebouw, die volgens hem – en daar zou hij best gelijk in kunnen hebben – niet zo intensief was en met geen woord rept over de brand in belendende percelen. In de radioreportage vertelt hij wel dat ‘de woningen hiernaast (…) allemaal in brand gegaan’ zijn. En zijn tweede blogartikel schrijft hij:

‘De grootste brand was naast de kerk in een winkel en een kantoortje van de rondreizende priester Makarios.’

Dat komt dus ongeveer overeen met de verklaring van bisschop Hidra (of Hedra) van Aswan van 12 of 13 oktober dat bij de brand ook de woningen van drie gezinnen en de voorraadruimten bij de kerk in vlammen waren opgegaan. Ik stipte het in mijn vorige stukje al aan. Maar had hij aan Abdallah dan niet eens moeten vragen waarom een kleine, kwetsbare groep kopten, alleen om moslims in een slecht daglicht te zetten, dan maar zo enkele van hun woningen opoffert?

En o ja, nog even over die autobanden. Een losse opmerking over een autoband kwam inderdaad voor in de weergave van Lamis Yahya van het gesprek op zaterdagochtend 1 oktober 2011 met een groep moslims, onder wie Abdallah:

‘Then Muslims then protested again on Friday morning (September 30th) in one of the streets close to the building. They saw one of the Christians burning a tire from an abandoned house, and they had to put out the fire.’

Kees Hulsman kon zich in zijn eerste reactie op de reportage dit onbetekenende detail niet herinneren en daarom heeft hij dat later alsnog gemeld. Het ging om een ‘beschuldiging van iemand uit een groep mannen waar ook Abdallah bij aanwezig was.’ Maar ook duidelijk was volgens hem dit:

‘die beschuldiging van zelfverbranding van een eigen kerk in aanbouw werd toen door andere mannen niet opgepikt en was toen ook geen thema van discussie.’

Abdallah richtte zich de eerste dag op heel andere dingen en vertelde geen verhaaltjes over kopten die zelf hun kerk in brand zouden hebben gezet. Maar goed, het blijft een raadsel hoe protesterende jongeren en blussende moskeegangers samen gaan.

Onder spanning
Interessant is dat Lex Runderkamp in de radioreportage gewag maakt van ‘een soort angst die de kopten in dit kleine wijkje hier al een hele tijd hebben’. Hij heeft het over de ‘enorme spanning’ waaronder ze verkeren,

‘want zijzelf zijn vooral twee maanden niet in staat om naar school te gaan, boodschappen te doen in de stad. Zelfs de mensen die hier op een leeftijd van zestig, zeventig zijn en hun hele leven hier al wonen, willen heel graag nu weg. Ze voelen zich buitengewoon onveilig.’

Dat sommigen zich niet meer thuis voelden, kwam in het bericht voor de tv ook aan de orde en ook in zijn eerste wegblogbijdrage schrijft hij:

‘Ze willen allemaal weg, vertellen ze ook aan mij, en ze klagen erover dat niemand ze komt helpen.’

En toch schrijft hij in hetzelfde stuk dat de kopten hem ‘geen enkele anekdote’ kunnen vertellen ‘over hun confrontaties met de moslims tijdens de brandstichting.’

‘En ze wijzen tijdens een rondwandeling op de materiële schade die ze hebben geleden: tv-toestellen, een stofzuiger, een airco, een printer, een computer, maar niemand beschrijft een herinnering aan de uitzinnige menigte van bijna drieduizend moslims die zich aan hun heiligdom moet hebben vergrepen.’

Is het verwonderlijk? Zou leden van een piepkleine groep – wat ook het werkelijke aantal is, op het totale inwonersaantal blijft het een miniem getal – nu echt te midden van de voormalige belagers van hun gebouw uitgebreid gaan vertellen over wat die hun aangedaan hebben?

Als Runderkamp het over ‘twee maanden’ heeft, doelt hij op de tijd sinds vrijdag 30 september. Zolang zouden de kopten al niet naar school kunnen en geen inkopen in de stad kunnen doen. Maar uit een eerder bericht van 9 september 2011 van Mary Abdelmassih weten we dat de toestand al (ruim) drie weken eerder zeer dreigend was voor de kopten:

‘Despite the presence of security forces, Muslims have blocked the roads to the village, refusing passage of any Christians under any circumstance.’

En ook dat bericht kwam natuurlijk niet uit de lucht vallen. Volgens een bericht in de Watani hadden lokale moslims de kerk al op vrijdag 2 september 2011 omringd, terwijl ze vijandige leuzen schreeuwden, terwijl ook op dinsdag 6 september een vijandige menigte zich bij het gebouw verzameld had. Runderkamp had er nog wel een maandje bij op mogen doen. De problemen voor de kopten begonnen al weken eerder.

 –

Op een haar na omgebracht
In de radioreportage is op een gegeven moment te horen dat er enige onrust ontstaat. Runderkamp:

‘Alle mannen lopen nerveus nu naar buiten, staan de steeg in te staren. Wat is er aan de hand?’

Er klinken dan allerlei stemmen. Iemand zegt in het Arabisch: ‘Pas op, misschien maken ze problemen voor jou.’ De vertaler legt uit: ‘He said that the Muslim Brothers from the village sent someone here to ….’ En hij vraagt vervolgens aan de eerste man: ‘Is het een bedreiging?’ Die antwoordt in het Arabisch: ‘Ze zullen vragen waarom hij hier is en waarom we hem toelieten.’ De vertaler legt uit: ‘They are objecting on our being here.’ Arabisch: ‘Toen we een overdracht (tanazul) voor de koepels hadden gegeven…’

Enige commotie, maar heel dreigend klinkt het niet. Toch vertelde Runderkamp op donderdag 8 december tegen Tijs van den Brink in DIDD:

‘Dus, ik word dan beschuldigd dat ik de islam verdedig, nou ze hebben me echt op een haar na omgebracht, ik ben echt in veiligheid gebracht.’
Tijs van den Brink: ‘De moslims ter plekke?’
Lex Runderkamp: ‘Ik ben in veiligheid gebracht door de Egyptische politie die mij uit de koptische wijk weg moest halen. Ik heb letterlijk aan den lijve gevoeld. Maar als journalist, je gaat ervan uit, ik wil feitelijkheden beschrijven.’

Het is, moeten we zeggen, heel bescheiden van hem dat hij deze feitelijkheden in de reportages niet beschreven heeft. Lex Runderkamp verricht zijn werk met gevaar voor eigen leven, maar vindt het niet de moeite waard de kijker of luisteraar daar meer over te vertellen. Je kunt je natuurlijk wel afvragen of de nipte ontsnapping aan de dood zijn verslag niet heeft beïnvloed.

Tot slot
Ach, dit waren zo enkele puntjes die opvielen. Runderkamp neemt moslims waar die komen blussen en beschuldigd worden, maar tegelijk ziet hij ook keurige jongeren die alleen maar om een gesprek komen vragen. Hij weet resultaten van een onderzoekscommissie over de ernst van de brand en de vraag naar de schuldigen boven water te krijgen, die niemand kennelijk nog gezien heeft. Hij beseft dat de lokale kopten al enkele maanden onder enorme spannning en dreiging leven en toch vraagt hij zich af waarom ze geen enkele anekdote over de aanval kunnen vertellen. En hij heeft zijn werk met gevaar voor eigen leven verricht. Op hem hadden ze het voorzien, terwijl Kees Hulsman en Lamis Yahya die de dag na de onlusten arriveerden, ook door de mogelijke betrokken bij de aanval, met alle vriendelijkheid werden ontvangen.

Vragen, vele vragen, zullen we maar gelaten constateren.

Postscriptum
Mijn dank gaat uit naar Kees en Sawsan Hulsman (Arab West Report) voor de vertaling van de Arabische teksten in de radio-uitzending.

(43)

[Gepubliceerd: donderdag 29 december 2011, 9.15 uur.]

29 december 2011

Waar stond de oude kerk van Mar Girgis in El Marinab? Ernaast of op de plek van de nieuwbouw? [Marinab VIII]

door Jan Dirk Snel

.:.

Niet zo belangrijk
Nee, dit is niet heel belangrijk meer, maar het wordt tijd nog een paar puntjes op de i te zetten inzake de omstreden reportage van Lex Runderkamp in het NOS Journaal van zaterdag 26 november 2011.

Inhoudelijk is door de stukken op mijn weblog, op Arab West Report en in de blogstukken van Jos Strengholt en Maarten Jan Hijmans allang vastgesteld dat Runderkamp zijn afwijkende versie van de gebeurtenissen niet staande heeft kunnen houden. Dat zullen hij en NOS Journaal-hoofdredacteur Marcel Gelauff onderhand ook best weten, of ze zouden het kunnen weten als ze zich werkelijk in het beschikbare materiaal zouden verdiepen. Maar de heren hebben er kennelijk geen zin om ruiterlijk te rectificeren en dan is het misschien niet zo’n slecht idee nog een paar feitjes na te trekken.

Geen kerk, ineens wel een kerk
Dit keer moet het maar eens gaan over de vraag waar de vroegere kerk van Sint Joris of Mar Girgis in El Marinab stond. Zoals bekend beweerde Runderkamp in zijn tv-reportage:

‘De kleine groep van 30 kopten heeft in dit dorp nooit een eigen kerk gehad.’

Dat bleek niet waar te zijn. En hij had zich daar gemakkelijk uit kunnen redden door uit te leggen dat hij best wist dat de kopten ter plaatse al decennialang een eigen gebedshuis hadden gehad en dat dat ook algemeen bij de inwoners van het dorp bekend was, omdat ze de priester in en uit zagen gaan, maar dat het om een niet aan het uiterlijk herkenbaar kerkgebouw ging en dat hij in de beschikbare ruimte, iets meer dan vierhonderd woorden, die zo’n reportage van goed tweeëneenhalve minuut nu eenmaal kent, had moeten woekeren met woorden en daarom de op zich noodzakelijke toevoeging – iets van een als zodanig herkenbare kerk – had weggelaten. Lex Runderkamp deed echter of zijn neus bloedde. In zijn eerste weblogstuk van 3 december 2011 bleef hij bij zijn bewering:

‘Hun officiële kerk (Marmina) is 4,5 kilometer verderop in het dorpje Haj Zidan, want ze hebben in hun eigen dorp nooit een echte kerk gehad, vertellen de kopten mij zelf.’

Hij voegde er direct aan toe dat een van de kopten uit El Marinab hem vertelde

‘dat ze altijd naar het naburige dorp gaan, maar hij wijst op een huis vlakbij de kerk in aanbouw. Daar hebben ze ook gebedsdiensten gehouden. Het huis staat op instorten en dus kregen ze toestemming om deze gedoogde gebedsruimte te herbouwen. De kerk die gebrand heeft, staat er naast.’

Een kleine, niet expliciete, maar impliciete toegeving dus. Volgens Runderkamp had men gebedsdiensten gehouden in een huis vlakbij de kerk in aanbouw en dat zou op instorten staan. De lokale kopten hadden weliswaar toestemming gekregen om dat gebouw af te breken en te herbouwen, maar ze hadden kennelijk gewoon laten staan en een nieuw gebouw ernaast gebouwd. In zijn tweede blogstuk van woensdag 7 december, waarin hij in plaats van zijn eigen beweringen te onderbouwen ervoor koos om een willekeurig artikel uit het Egyptische dagblad Watani te ‘corrigeren’, wist Runderkamp nog veel meer te melden:

‘Het huis waar 80 jaar religieuze diensten zijn gehouden is niet aangevallen, niet in de brand gestoken, het staat er nog steeds, ongeschonden. Er is in het dorp sprake van twee locaties die bijna iedereen door elkaar haalt. Het gebedshuis is een laag gebouw op ongeveer 60–70 meter van de kerk in aanbouw. Geen moslim heeft zich vergrepen aan de erkende gebedsruimte van de kopten.
Het traditionele gebedshuis, waar dus al 80 jaar religieuze diensten werden gehouden, stond op instorten. De autoriteiten gaven toestemming om op die plek nieuwbouw te plegen, mits de kopten instemden met de geldende beperkingen: geen koepels en geen kruizen. Maar de kopten zijn hun kerk gaan bouwen op een andere plek.’

Twee huizen
Runderkamp wist ineens veel meer dan de Egyptische onderzoekster Lamis Yahya, die er in haar 29 bladzijden tellende, uitvoerig gedocumenteerde rapport, What Happened in Mārīnāb Village? An Investigative Report van 13 oktober 2011, er niet helemaal uitkwam. Zij had inderdaad ook een meetinghouse gezien, dat er nog stond:

‘I went to this meetinghouse and took photos of it. It seemed relatively new— perhaps 25 years old.’

Het nog bestaande meetinghouse in Marinab, dat ongeveer 25 jaar oud zal zijn. (foto: Lamis Yahya, What Happened in Mārīnāb Village? An Investigative Report, p. 21. )

Op pagina 21 van haar rapport heeft ze een foto met het onderschrift ‘The meetinghouse built in 1985′ opgenomen. Runderkamp daarentegen wist ineens dat in dit volgens haar nog tamelijk jonge gebouw al ’80 jaar religieuze diensten werden gehouden’ gehouden en dat het ook nog eens een ‘erkende gebedsruimte’ – een kerk dus – was en dat de kopten dat gebouw hadden moeten afbreken en vervangen, maar dat niet gedaan hadden.

Lamis Yahya vernam dat Yūsuf Mu’awad, de voormalige eigenaar van het huis dat het gebedshuis had geherbergd, was geweest, kennelijk twee huizen had gehad. Politiegeneraal Badran vertelde haar over de vroegere kerk dit:

”It was a simple meetinghouse like the one here on the left side, it was built with mud bricks’.

Dat lijkt te impliceren dat hij meende dat de vroegere, bouwvallige kerk wel leek op het nog bestaande meetinghouse, maar haar daarmee kennelijk niet identificeerde, maar het zou natuurlijk kunnen zijn dat hij de oude kerk niet vergeleek met het bestaande meetinghouse, maar met een willekeurig woning links van hem. Maar hij sprak in ieder geval wel in de verleden tijd, over een gebouw dus dat eenmaal bestaan had, maar nu niet meer te zien was. Maar Lamis Yahya bleef voorzichtig en schreef ronduit op dat ze er niet helemaal uitkwam:

‘So now, I am confused as to which one was the church and which building was the meetinghouse since Yūsuf Mu’awad had two houses.’

Interieur van de oude kerk van Mar Girgis in Marinab, foto van 26 mei 2010 (bron: Lamis Yahya, What Happened in Mārīnāb Village? An Investigative Report, p. 23.)

En ze liet het bij die vaststelling. Wel nam ze op pagina 23 van haar rapport nog een foto van 26 mei 2010 op met de ondertitel ‘The meetinghouse’, die de indruk wekt als kerk te zijn ingericht en die weinig lijkt op de andere foto die ze zelf maakte van het nog bestaande meetinghouse. Alleen op grond daarvan zou men al de indruk krijgen dat het oude gebedshuis wel degelijk afgebroken was en dat op die plaats de nieuwbouw aan het verrijzen was. Maar helemaal zeker was dat zo nog niet.

Beelden van de oude kerk
Maar laten we nu eens kijken naar de video hieronder, die op 17 oktober 2011 op YouTube werd geplaatst. Ik had hem al eerder gezien, maar nu heeft Arab West Report een vertaling in het Engels op zijn website geplaatst, waar ik iedereen nu naar kan verwijzen. Het gaat om een interview met vader Salīb ‘Ilīyās (of Elias), die ook passief, via een oude opname uit december 2010, figureerde in de NOS-reportage van Lex Runderkamp, in zijn kantoor te Idfu (of Edfu). Hij is de plaatsvervanger of de vertegenwoordiger van bisschop Hidra (of Hedra) van Aswan en hij is de man die verantwoordelijk is voor de gang van zaken in El Marinab.

In het filmpje vertelt hij onder meer dat men wel degelijk toestemming had ontvangen om een nieuw gebouw op de plaats van de oude vervallen kerk te bouwen. Er zijn dan ook beelden (tussen 0.53 en 1.25) van de vergunning en van de bouwtekening inclusief cirkeltjes, die kennelijk de koepels aanduiden, te zien. (Enkele van de getoonde documenten kan men overigens ook vinden op de site van Arab West Report via de links op pagina 23 van het rapport van Lamis Yahya.) Maar mij gaat het daar nu minder om. Voor ons doel veel interessanter is dat er ook beeldem van de oude kerk van Mar Girgis opgenomen zijn (tussen 0.29 en 0,41 en tussen 1.57 en 2.12). Kijk zelf maar:

We herkennen hier onmiddellijk de ruimte die ook op pagina 23 van het rapport van Lamis Yahya is afgebeeld. Zolang de blik van de camera horizontaal op de benedenverdieping blijft, ziet er allemaal nog wel een beetje uit, maar zodra de lens naar boven gericht wordt, ziet men dat het niet veel soeps is. Bij ongeveer 2.06-2.07 krijgt men zelfs even zicht op het dak vol met gaten. Ik weet het natuurlijk niet volstrekt zeker, maar dit lijkt niet erg op het lage nog bestaande meetinghouse, dat Lamis Yahya op bladzijde 21 van haar rapport gefotografeerd heeft en dat Lex Runderkmap ook beschrijft.

De pater en de bisschop
En daar komt nog iets bij. In het interview heeft vader Salib het over de afbraak (demolition) van het oude gebouw. Men wilde dat eigenlijk liever niet, zegt hij, omdat restauratie van een bestaand gebouw kennelijk minder problemen oplevert dan afbraak en volledige vernieuwing. Hij vertelt erbij dat de vergunning een benedenverdieping, een eerste verdieping en koepels bevatte, maar over die technische details hoeven we ons nu niet te bekommeren.

Tegelijkertijd publiceerde Arab West Report een vertaling van een verklaring van bisschop Hidra (of Hedra) van Aswan, die hij op 12 of 13 oktober publiceerde naar aanleiding van een toespraak door hem, die op zondag 18 september 2011 werd opgenomen en op dinsdag 20 september 2011 werd uitgezonden door al Karma TV, dus ruim voor de aanval op de kerk in aanbouw op vrijdag 30 september, en die als video op YouTube staat. De bisschop verklaart onder meer dat op de plek van de nieuwbouw sinds 1940 een huis als kerk in gebruik was en dat er een vergunning voor nieuwbouw was

Het is natuurlijk denkbaar dat bisschop Hidra en vader Salib niet de waarheid spreken en dat de nieuwe kerk inderdaad op een andere plaats dan waar de vergunning betrekking op had, gebouwd werd, maar voorlopig lijkt er niet al te veel reden om aan hun woorden te twijfelen. Degene die dat wel doet, moet eerst maar eens met bewijzen komen. De beelden, de foto’s, de teksten, alle wijzen ze erop dat de nieuwe kerk op de plaats van het oude, afgebroken gebouw werd opgericht. Waarom zou vader Salib anders aan de makers van het filmpje anders de afbraakvergunning (permission for demolition, op de beelden 1.07 tot 1.14) gegeven hebben, die ook op de site van Arab West Report te vinden is? En waarom zouden de pater en de bisschop steeds spreken over een afgebroken gebouw, als iedereen ter plaatse zo met eigen ogen zou kunnen zien dat het oude gebedshuis er nog ongeschonden staat?

Afgebrande woningen en buitenstaanders
Er zijn nog twee interessante gegevens. Allereerst nog een klein detail. De bisschop vertelt verder dat op 30 september behalve de kerk ook drie gezinswoningen en voorraadruimten bij de kerk in vlammen opgingen. In een radioreportage die Lex Runderkamp ook maakte en die twee dagen voor het tv-verslag op de NOS-site werd geplaatst, vertelt Lex Runderkamp zelf dat ook ‘de woningen’ naast de kerk in aanbouw ‘allemaal in brand gegaan’ zijn. En in zijn tweede wegblogstuk scheef hij dat de grootste brand ‘naast de kerk in een winkel en een kantoortje van de rondreizende priester Makarios’ woedde. (Overigens curieus dat die priester zijn kantoor niet ingericht had naast het volgens Runderkamp nog bestaande en onaangetaste gebedshuis, maar naast de nieuwe kerk in aanbouw, die volgen Runderkamp op een andere, nieuwe plek verrees, maar dit hier slechts terzijde.) Zou het volgens hem wel erg kleine groepje kopten niet alleen het eigen kerkgebouw in brand hebben gezet, maar ook nog eens de woonhuizen van gezinnen hebben opgeofferd en dat alleen om alleen om moslims van wandaden te beschuldigen? Wie dat met Lex Runderkamp aannemelijk acht, mag het zeggen.

En dan nog iets. In het interview vertelt vader Salib dat het bouwen in juni begonnen was en dat alle moslims in het dorp ervan afwisten. Dat is niet onwaarschijnlijk, aangezien we weten dat er eind 2010 al over de plannen gediscussieerd werd. Pas toen met Eid al-Fitr of het Suikerfeest, dat het einde van de Ramadan markeert en dat was dit jaar eind augustus, mensen die uit het dorp afkomstig waren, vanuit Cairo terugkeerden om het feest thuis mee te vieren, zouden de moeilijkheden ontstaan zijn. Zij zouden verontwaardigd geweest zijn over de koepels en de leden van de plaatselijke gemeenschap opgehitst hebben. Kan, kan niet. Op zich klinkt het niet geheel implausibel, maar je kunt ook wantrouwig bedenken dat hier de schuld gemakkelijk afschoven wordt op outsiders. We zagen dat Kees Hulsman op zaterdag 1 oktober van moslimkant ook eerst te horen kreeg dat de daders van de aanval van elders kwamen en dat de politie en de lokale imam Habib dat tegenspraken. Voor de lieve vrede is het natuurlijk wel zo handig als de oorzaak niet in de eigen dorpsgemeenschap ligt. Wie zal het zeggen? Maar het zou natuurlijk ook wel waar kunnen zijn: dat scherpslijterij door meer ideologisch bevangen geesten van buiten aangewakkerd wordt.

Tot slot
Kortom, helemaal zeker ben ik niet, maar het ziet ernaar uit dat ook wat betreft de plek van de bouw Runderkamp zijn tussentijds gewijzigde beweringen – eerst was er nooit een kerk geweest en toen werd ie ineens naast het al tachtig jaar bestaande gebedshuis gebouwd – nog wel iets uit te leggen heeft. Welk enigszins geïnformeerd artikel je ook op internet opzoekt, steeds gaat men er vanuit dat de nieuwbouw op dezelfde plaats als de oude vervallen kerk stond. Maar het is natuurlijk mogelijk dat al die journalisten zich vergissen. Je weet maar nooit.

Een detail meer niet, maar misschien toch aardig om even op te merken. En graag verwijs ik nog eens naar het onvolprezen werk van Arab West Report. Daar vindt men al het materiaal bijeen.

Postscriptum (donderdag 29 december 2011, ongeveer 9.55 uur)
Inmiddels heb ik zowel van Lamis Yahya als Kees Hulsman nadere toelichting gekregen. Ook Lamis Yahya is van mening dat de nieuwe kerk op de plek van de oude kerk werd gebouwd, die vervallen was en een jaar geleden is afgebroken. In haar rapport heeft ze de foto van de kerk op pagina 23 veiligheidshalve ook maar het onderschrift meetinghouse meegegeven. Het nog bestaande meetinghouse uit (ongeveer?) 1985, afgebeeld op pagina 21, staat er nog. Het is volgens haar relatief nieuw en er was dus geen enkele reden om dat af te breken.

Ik voeg daar aan toe dat men het ook in diverse reportages die vanuit El Merinab zijn gemaakt nog kan zien. Men ziet dan de mannen naast elkaar tegen de muur met de deur zitten.

Ook volgens Kees Hulsman is het oude gebouw dat als kerk diende afgebroken. Hij merkt op dat hij en Lamis Yahya op de woorden van de generaal op zaterdag 1 oktober 2011 – ‘It was a simple meetinghouse like the one here on the left side, it was built with mud bricks’ – verstaan hebben als: dat het een ruimte betrof zoals de ruimte waar de generaal ons naar verwees, en dat was kennelijk het nog bestaande meetinghouse. De generaal wilde volgens hem zeggen dat het oude heel eenvoudig was, te vergelijken met het meetinghouse dat ze zagen.

Mij lijkt elke verwarring nu wel uitgesloten. Iedereen maakt melding van afbraak en nieuwbouw op dezelfde plek. Alleen Lex Runderkamp gaat eerst mee met de bewering van actievoerder en mogelijk instigator Abdallah dat er nooit een kerk was en switcht vervolgens even zelfverzekerd naar de stelling dat de tachtig jaar oude kerk er nog steeds staat.

Tja.

(42)

[Gepubliceerd: donderdag 29 december 2011, 8.55 uur. Postscriptum gewijzigd op donderdag 29 december, ongeveer 9.55 uur.]