Posts tagged ‘Dries van Agt’

9 november 2014

Onverlaten – Over Van Agt, joden, moslims, Israël en antisemitisme

door Jan Dirk Snel

[Zondag 9 november 2014] Ik wist dus van niets. Vanavond, of misschien nog vanmiddag, om vijf uur dus, was er in de doopsgezinde kerk – die ‘onder het Lam’, zoals enigszins historisch onderlegden zich zullen herinneren – aan het Singel hier in Amsterdam een zogenaamde preek van de leek. Het ging dus om een kerkdienst, onder verantwoordelijkheid van de Doopsgezinde Gemeente en de Protestantse Kerk Amsterdam. En vandaag was de lekenvoorganger mr A.A.M. van Agt, minister van justie van 1971 tot 1977 en minister-president van 1977 tot 1982. Ik weet trouwens nooit goed wat ik van dergelijke mengvormen moet denken. Ik geloof niet dat ik er zo bar veel affiniteit mee heb. Ik was vanmorgen gewoon naar de Westerkerk geweest, waar het over Genesis 14 ging – het verhaal over Abraham en Melchisedek dus – en waar we na afloop het verhaal trouwens nog eens in de getekende versie van Robert Crumb meekregen, als extraatje. Een kerkdienst kan me niet gauw te traditioneel zijn en om actualiteit zit ik dan al helemaal niet verlegen. Die overspoelt ons de hele week al.

WilfiedScholtenZat

Maar enfin, op Twitter drong al snel tot me door, met name door de tweets van Rena Netjes, dat er iets aan de hand was. Iets voor half zes meldde ze dat er iemand uit het publiek tegen Van Agt begon te schreeuwen, even later gevolgd door ‘Het loopt helemaal uit de hand’. Op een balkon – of volgens mij zeggen we in een kerk dan vanouds: een galerij – werd een spandoek uitgerold met daarop de leus ‘Van Agt…. De Joden zijn jou zat !!!!’, met daaronder iets over ‘De drie van Breda’, inclusief de namen van het drietal, en twee blauwe davidsterren. Er schijnt ook nog een spandoek geweest te zijn waarop iets stond over de treinkaping bij De Punt in 1977. Beneden waren er kennelijk zo’n 25 actievoerders die de kerkdienst met hun geschreeuw verstoorden. Netjes vervolgde haar verslag: ‘Ok een aantal joodse mensen loopt nu met expres veel geluid stampend de zaal uit, man man dit is een kerkdienst…’ De politie kwam erbij en na een poosje kon de plechtigheid toch doorgang vinden en kon een kennelijk enigszins aangeslagen Van Agt zijn preek houden. Van Agt sprak inderdaad over het treurige lot van de Palestijnen.

Free Palestine!
Ik kom hierop terug, maar eerst iets anders, een herinnering. Deze zomer kwam ik op een warme zomeravond, het zal wel augustus geweest zijn, het Centraal Station uit. Op datzelfde moment marcheerde net een groep lieden het stationsgebouw binnen onder het scanderen van de leus ‘Free Palestine!’. Het zag er nogal militant uit en ik voelde me er niet geheel behaaglijk bij, maar misschien waren de jongelieden – dat waren het hoofdzakelijk – gewoon nogal enthousiast. Ik vroeg me alleen af wat ze nu met die leus bedoelden. Over welk Palestina ging het? Het deel dat niet tot Israël behoort, of – vandaar ook mijn onbehagen – misschien toch om het gehele oude Palestina? Kennelijk kwamen ze juist van een zogenaamde Gaza-demonstratie. Er zijn er een hele reeks geweest en ze trokken meestal niet de aandacht vanwege het thema – de Israëlische aanval op de Gazastrook – maar vanwege het wangedrag van een aantal deelnemers. Er werden soms zogenaamde ISIS-vlaggen getoond, er werden lelijke dingen over de Talmoed gezegd en soms was er ook sprake van antisemitische uitingen.

Daar was veel ophef over. Misschien te veel, maar misschien toch ook weer niet. Zakelijk bezien was de aandacht soms wel erg groot. Het ging tenslotte slechts om vrij kleine groepen. Degene die schreef ‘Het is vijf voor 1933’, overdreef enorm. Van een dergelijke situatie is simpelweg geen sprake. Hij besefte dat in zekere zin ook zelf wel, want hij merkte zelf op dat er bij de demonstratie in Den Haag waar hij op doelde, ‘meer omstanders en meelopers dan antisemitische schreeuwlelijken’ waren. Zakelijk gesproken maakt slechts een zeer klein deel van de Nederlandse bevolking zich schuldig aan dergelijke uitingen. Tegelijk is de ophef ook wel weer terecht. Ook een klein beetje openlijk antisemitisme valt niet te tolereren. Ook dat kan het leven van joden al behoorlijk verstoren. En we willen het gewoon niet hebben. Zo al niet en er zijn zwaarwegende historische redenen die extra klem aan de zaak gegeven.

NetjesDaarbij kan niet over het hoofd gezien worden dat nogal wat van de lieden die zich aan antisemitische uitingen schuldig maakten, van islamitische huize waren, zij het niet uitsluitend. Maar dat gegeven kunnen we maar beter onder ogen zien. In bepaalde kringen is er duidelijk meer voedingsbodem voor dan in andere. Tegelijk doen we er verstandig aan om ons te bepalen tot wat we waar kunnen nemen. Het heeft uiteraard geen zin om een gehele bevolkingsgroep hierop aan te zien, al zou het niet gek zijn als men zich in bepaalde kringen enige vragen stelde.

Antisemitisme
Dat de ene groep zich meer met de ene partij identificeert en de ander eerder met de andere, ligt nogal voor de hand, ook al kan die identificatie dan vervolgens nog wel weer allerlei verschillende gedaanten aannemen. Dat Nederlandse joden vaak veel met Israël hebben, is vanwege het joodse karakter van de staat en veelvuldige persoonlijke betrekkingen tot inwoners ervan niet verwonderlijk. Dat nogal wat Nederlandse moslims vanuit de gedachte van de oema, de islamitische wereldwijde gemeenschap, eerder met de Palestijnen in het Heilige Land, waarvan het grootste deel ook moslim is, meeleven, is ook al niet vreemd. Daar is ook niks mis mee, zolang mensen zich redelijk en genormeerd blijven gedragen en oog houden voor alle aspecten van het conflict. Maar felle kritiek op Israël is natuurlijk op geen enkele wijze een verontschuldiging voor antisemitische uitingen. Men hoeft daar echt geen toevlucht toe te nemen om uiting te kunnen geven aan verontwaardiging over Israëlische acties in Gaza.

Om een voorbeeld te geven: het lijkt me nogal helder dat de pro-Israëlische houding van Leon de Winter, wiens schrijfsels op mij, laat ik het voorzichtig zeggen, vaak nogal pathetisch en weinig zakelijk overkomen, iets te maken heeft met zijn joodse achtergrond. Maar als men het er niet mee eens is, kan men de man zakelijk bestrijden, men kan zich desnoods vrolijk maken over zijn redeneringen, het is geen enkel excuus voor antisemitische uitlatingen. Iets al te vaak zag ik de afgelopen zomer bij sommigen een zekere neiging tot vergoelijking. Ja, uiteraard hangt bij tijden toenemend antisemitisme samen met het optreden van Israël, maar een zakelijke verklaring hoeft er nog niet toe te leiden dat men er luchthartig over doet.

Een dubieus voorbeeld kwam ik deze zomer tegen in een artikel van Jordan Skinner, dat vorig jaar verschenen was in Reflections on Anti-Semitism onder redactie van Alain Badiou, Eric Hazan en Ivan Segré. Over zwarte en Arabische Franse jongelingen schrijft Skinner: ‘What these young people feel is not anti-Semitism, but rather a hostility, “political but not well politicized”, to what is perceived as the position of the Jews in France.’ ‘Choosing the term “anti-Semitic” as a description for the political mood of these young people, and claiming an ‘upsurge’ of this anti-Semitism, is not the description of an actual situation, but an operation of stigmatization.’ Hier gaat verklaren iets al te opzichtig over in wegverklaren. Waarom beschuldigen mensen de bewuste jongeren van antisemitisme? Kennelijk omdat ze zich zo uiten. Waarom zou dat ‘antisemitisme’ anders door Skinner in andere termen herschreven moeten worden? Ja, vooral als het om Israël gaat, dat zichzelf als een Joodse staat definieert, is het soms lastig, maar ook dan en vooral als het om Franse joden gaat, is er geen enkele reden om bewoordingen niet toch zorgvuldig te kiezen. In feite zegt Skinner: ach, die jongeren zijn te dom om te begrijpen wat ze bedoelen, wat op zich nogal van een neerbuigende houding getuigt. Hij bestaat het dus zelfs om een kennelijk terechte beschuldiging om te draaien in ‘stigmatering’ en een aanval, ook in klassentermen, op die jongeren. Hij beseft kennelijk niet dat ze aanspreken als morele subjecten, die verantwoordelijk zijn voor hun uitingen, van heel wat meer respect getuigt.

GeenexcuusStrategische inzet
Antisemisme valt gewoonweg niet te tolereren, wat de (verklarende) achtergronden ook zijn. Tegelijk moeten we ook niet over het hoofd zien dat hier kennelijk ook hele strategieën in de strijd om de publieke opinie ingezet worden. Deze zomer verscheen er bijvoorbeeld een grote advertentie onder het opschrift ‘Geen excuus voor jodenhaat’ in De Telegraaf. Al snel bleek dat die georganiseerd was door het CIDI. Maar doet dat op zich iets aan de inhoud af? Nee, zou ik zeggen. Een duidelijk geluid tegen antisemitisme is op zich terecht.

Tegelijk is het niet onverstandig om onder ogen te zien hoe ook deze terechte strijd strategisch ingezet wordt. ‘Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken, dat ”het toenemend antisemitisme”‘ de beste vriend is van sommigen in de Joodse gemeenschap’, schreef Jaap Hamburgervoorzitter van de stichting Een Ander Joods Geluid, op donderdag 31 juli 2014 in de Volkskrant en op vrijdag 1 augustus in NRC Handelsblad. Het is een wat riskante opmerking, maar naar mijn idee geen onjuiste. Ja, sommigen zetten de strijd tegen antisemitisme kennelijk maar al te graag in om kritiek op Israël verdacht te maken.

En dat is dus ook wat vanavond in de doopsgezinde kerk aan het Singel gebeurde. Ik weet niet hoevelen van de onverlaten aldaar uit joodse kring afkomstig waren, en het doet er ook niet toe, maar als ze op een spandoek stellen dat ‘de joden’ Van Agt zat zijn, dan overschrijden ze duidelijk een grens. Regelmatig zie je ook op Twitter mensen Van Agt van antisemitisme beschuldigen en ook vanavond zag ik het weer. Als de argumenten op zijn, neemt men kennelijk zijn toevlucht tot valse beschuldigingen. Het is een teken van zwakte. Bewijs kan men kennelijk nooit vinden. Van Agts boek Een schreeuw om recht. De tragedie van het Palestijnse volk (Amsterdam 2009) heeft men kennelijk nooit gelezen. Had men dat wel gedaan en van andere geschriften van zijn hand kennis genomen, dan zou men weten dat hij juridisch zeer zorgvuldig argumenteert. Hij is niet tegen Israël, hij is tegen de bezettingspolitiek van dat land. (Tussen haakjes: de bezetting is op zich niet illegaal, het is het zakelijke resultaat van een oorlog, maar de wijze waarop Israël die nu al 47 uitvoert, is dat in vele opzichten wel degelijk.)

Schaamteloos
Een bijeenkomst verstoren hoort natuurlijk niet, maar het komt wel eens vaker voor. We zijn daar op zich wel aan gewend. De wijze waarop dat vanavond gebeurde, is wel zeer verontrustend. Er werd weer eens gemeen op de man gespeeld, zoals dat nu al jaren gaat bij Van Agt. Men kan het wat mij betreft best op zakelijke gronden met hem oneens zijn, al is het juridische gelijk nogal sterk aan zijn kant. Maar men kan zich uiteraard afvragen of niet andere politieke overwegingen ook gelden. Of wat bijvoorbeeld het relatieve belang van de zaak is. (De beschuldiging van eenzijdigheid klopt trouwens altijd als iemand zich voor een specifieke zaak inzet en die zegt dus niet bar veel.) Men kan wat mij betreft allerlei argumenten aanvoeren, zolang men maar zakelijk ingaat op wat Van Agt echt betoogt. Maar dat gebeurde dus vanavond niet en dat gebeurt heel vaak niet als om hem gaat.

VanAgtSchreeuw‘”Van Agt … de Joden zijn jou zat!”. Actie in kerk tegen rabiaat Israel-hater Van Agt.”’ retweette Esther Voet van het CIDI met kennelijke instemming ene Eliezer Yair. Schaamteloos, ik kan niet anders zeggen. ‘Israël-basher Van Agt uitgejouwd tijdens lezing’, kopte De Dagelijkse Standaard en in tweet voegde auteur Frank Verhoef daar aan toe: ‘Mooi zo’. Aha, uitjouwen behoort dus tot het repertoire dat Verhoef wel toejuicht. Weten we dat ook weer. ‘Tja, Van Agt roept dat zelf over zich af door zijn ongenuanceerde mening over Israël en de Palestijnen’, zo vergoelijkte Hans van Eeken de actie van de onverlaten al direct. ‘Het is een gotspe dat een antisemiet spreekt tijdens een herdenking van de Kristallnacht’, waagde ene Wim Brink te schrijven. Ik kan nog wel even doorgaan. Duidelijk is dat nogal wat figuren er kennelijk nogal curieuze opvattingen op nahouden over wat gepast maatschappelijk gedrag is, en hun haat weer eens de vrije loop lieten.

Maar waarom eigenlijk? Ja, dat is de vraag. Argumenten heeft men niet. Men weet heel goed hoe zorgvuldig Van Agt is. Maar wat denkt men dan te bereiken? Denkt men werkelijk dat men hem zo monddood kan maken? Is men zo bang voor hem? Hoe het ook zij, mensen overtuigen doe je zo echt niet. Israël verdedig je zo al helemaal niet. Als een land, beter: het optreden van een land met haat en intimidatie tegen kritiek verdedigd moet worden, is er kennelijk heel wat aan de hand. En dat is natuurlijk ook zo. Deze lieden hebben bepaald niet het beste met Israël voor, want dan zouden ze zich wel anders opstellen.

Tot besluit
Tegenwoordig trekken extreme uitingen van schreeuwlelijken, mede door de werking van de sociale media, nogal veel aandacht, Dat was zo bij de antisemitische leuzen bij enkele demonstraties deze zomer en dat is nu het geval bij de haatactie tegen Van Agt. Antitsemitisme willen we niet, loos iemand van antisemitsme beschuldigen is even verwerpelijk.

Het enige dat redelijke mensen kunnen doen, is beide soorten haat zonder aarzelen onomwonden afkeuren. Mensen die eraan meedoen, stellen zich buiten de redelijke discussie. Dat de vanzelfsprekende sympathie van de een meer bij de ene partij ligt en die van een ander eerder naar de tegenpartij uitgaat, is het probleem niet. In een open discussie kunnen de argumenten die ze aandragen, vervolgens alleen maar tot meer verheldering leiden. En uiteindelijk gaat het niet alleen om sympathieën, maar ook om feiten: onder ogen zien wat er gebeurt. Daar heeft het debat rondom Israël en de Palestijnen vooral behoefte aan. Tot heil van alle mensen daar.

Naschrift (10 november, 0.35 uur)
Zoals dat meestal gaat, heb ik na plaatsing nog enkele correcties aangebracht en een paar woorden vervangen of toegevoegd. Inhoudelijk is er niets veranderd. Er staat trouwens nog steeds te vaak ‘kennelijk’, veertien keer, maar vooralsnog laat ik dat maar zo. Had ik bij het schrijven maar beter op moeten letten.

(167)

20 november 2012

Hoe De Telegraaf desinformatie verspreidde – Kees Hulsman over wat Dries van Agt wél zei

door Jan Dirk Snel

.:.

Een week geleden publiceerde ik hier een stukje over Afshin Ellian en zijn aantijgingen tegen Dries van Agt. Ik ontving daarop een een e-mail van Cornelis (Kees) Hulsman, hoofdredacteur van de bekende site Arab West Report, die bij de bijeenkomst in Museumpark Oriëntalis (Heilig Landstichting, gemeente Groesbeek, nabij Nijmegen) aanwezig was geweest. In een reactie onder het bericht had ik daar al voorzichtig aan gerefereerd, zonder de naam te noemen overigens. Afgelopen zaterdag reageerde Kees Hulsman openbaar met een uitvoerig commentaar onder mijn stuk (dat ik na een afwezigheid van enkele dagen pas later toegankelijk kon maken).

Kees Hulsman (foto: Wikipedia)

De Telegraaf
Vanwege het belang van dit verslag en commentaar van een ooggetuige heb ik besloten het hieronder nog eens afzonderlijk te publiceren. Het valt dan hopelijk iets meer op. Ik heb de tekst volledig intact gelaten [dat is nu niet meer zo: ik heb nu enkele passages geschrapt, zie het naschrift], maar het wel even op spelling, verschrijvingen en dergelijke geredigeerd; iedereen kan de oorspronkelijke versie desgewenst ook bekijken [nu niet meer, zie ook hiervoor het naschrift]. En voor de helderheid heb ik tussenkopjes aangebracht (en in de e-mail die wordt weergegeven, heb ik ze voor de zekerheid tussen rechthoekige haken geplaatst).

Wel is duidelijk dat De Telegraaf bewust desinformatie verspreidde en dat dat maar al te gretig door andere media, waaronder Elsevier en het Reformatorisch Dagblad werd opgepikt en aangedikt; zie daarover ook mijn vorige stukje. Het bericht op de voorpagina van De Telegraaf van vrijdag 9 november 2012 onder de kop ‘Joodse staat in Duitsland’ , dat als zodanig slechts 167 woorden telt, begon als volgt:

‘De pro-Palestijnse activist Dries van Agt heeft gisteren het bestaansrecht van Israël afgewezen en gesuggereerd dat na de Tweede Wereldoorlog een deel van Duitsland had moeten worden ingeruimd als Joodse staat. Joden hebben een veilige plek nodig. Waarom hebben de Joden indertijd geen veilige thuishaven in Duitsland gekregen. Waarom moest dat zonodig Palestina zijn, zei Van Agt, die applaus oogstte van de aanwezigen, onder wie veel traditionele moslims.’

Een interview in het Reformatorisch Dagblad
Het is volstrekt duidelijk dat hier van bewuste desinformatie sprake was, om het maar eens erg voorzichtig te formuleren. Van Agt had het bestaansrecht van Israël niet afgewezen. Tot eer van het Reformatorisch Dagblad – en verslaggever Jacob Hoekman – moet gezegd worden, dat het in het geval aanleiding zag nadere helderheid te verschaffen door Van Agt zelf te interviewen. Dat stuk verscheen vrijdagavond op de website onder de titel ‘Oud-premier Van Agt “zag het licht” in Bethlehem’. Ik raad een ieder aan dat vooral te lezen. De tekst hieronder is verder volledig van de hand van Kees Hulsman.

De reactie van Kees Hulsman

 

Achtergrond
Ik was bij de presentatie van Van Agt aanwezig. Allereerst mijn achtergrond ten aanzien van de lezing. Ik ben op 8 oktober uitgenodigd door de Egyptisch-Nederlandse zakenman Dr. Wahaab Abdallah om in Nijmegen over ons werk in Egypte te spreken (www.arabwestreport.info). 8 oktober was de dag dat de Egyptische ambassadeur een welkomsreceptie gaf voor een Egyptische meerpartijendelegatie die Nederland bezocht. Van Agt was op deze receptie, Hanneke Gelderblom was hier voor D66 en zelf was ik er ook, naast Kamerleden, partijvertegenwoordigers van verschillende Nederlandse politieke partijen en individuele partijleden. Voor de goede orde: Van Agt en Gelderblom waren beiden door mij uitgenodigd voor deze receptie. Ik kon dat doen omdat ik de hoofdorganisator van deze delegatie was. Abdallah, ook uit Nijmegen, reed Van Agt naar Den Haag en bracht hem weer terug.

De bijeenkomst van 8 november
Het doel van de Egyptische delegatie naar Nederland was dialoog met Nederlandse partijen en Abdallah reageerde daarop door Van Agt, Gelderblom en mij uit te nodigen voor een dialoogbijeenkomst in Nijmegen. Hanneke Gelderblom zegde toe om na de presentatie van Van Agt over de dialoog Joden-Moslims te spreken. Zij behoort tot de Joods Liberale Gemeente van Nederland. Op geen enkele manier zouden zij of Van Agt namens een organisatie spreken, maar hun bijdragen waren persoonlijk.

Hanneke Gelderblom liet me een week van tevoren weten dat zij haar belofte tot haar grote spijt niet waar kon maken. Zij zou de presidentsverkiezingen in de VS waarnemen en zag dat haar vliegtuig op 8 november ‘s ochtends zou aankomen en niet de avond tevoren als eerder verwacht. Zij gaf me de namen van Harry Polak en Esther Voet (CIDI) om hen uit te nodigen om in plaats van haar aanwezig te zijn. Ik heb beiden gevraagd en beiden waren bereid geweest om te komen, ware het niet dat de vraag zo kort voor de betreffende datum kwam. Dat heb ik alle begrip voor.

Van Agt hoorde dit alleen op 8 oktober [dit moet november zijn, denk ik, jds] ’s ochtends en en ging direct naar huis om snel zijn standaardpresentatie over het Israëlisch-Palestijnse conflict op te halen. Het gevolg van het ontbreken van Joodse vertegenwoordiging, die dus heel duidelijk was uitgenodigd, was dat Van Agt de tijd van Gelderblom kreeg en die kon opvullen. Er was op dat moment ook niets anders mogelijk. Er was geen andere spreker en je kon niet verwachten dat de genodigden een uur, dat voor Gelderblom was ingeruimd, niets zouden doen.

Een journalist van De Telegraaf
Ik zat met Dr. Abdallah op de eerste rij en hoorde op een gegeven moment dat er een journalist van De Telegraaf was binnengekomen, foto’s had gemaakt en klaarblijkelijk ruzie had gemaakt met iemand die bij de ontvangst van de genodigden stond. Ik heb geen idee wie dat was, maar de ruzie ging over het feit dat hij niet was uitgenodigd en niet vooraf had gemeld dat hij zou komen en plotseling zich opdrong aan de organisatie, die daar niet op was voorbereid. De journalist vertrok weer nadat Van Agt zijn woordje had gezegd en that was it, dachten we op dat moment. Ik had er geen idee van dat deze journalist […] deze vuilspuiterij en leugens zou verspreiden. Toen ik op 11 november hiervan hoorde, schreef ik mw. Hanneke Gelderblom, Esther Voet en Harry Polak deze e-mail, die ik hier volledig weergeef:

Verzonden: zondag 11 november 2012 1:10
Aan: Hanneke Gelderblom; Esther Voet; Harry Polak
Onderwerp: wat is Federatief Joods Nederland […]

Beste Hanneke, Esther en Harry,

Ik was totaal verbaasd over artikelen in De Telegraaf en Reformatorisch Dagblad dat Federatief Joods Nederland aangifte heeft gedaan tegen oud-premier Van Agt. Voor zover ik weet, was niemand van hen aanwezig. […]

Van Agt heeft op de bijeenkomst in Nijmegen heel expliciet gezegd dat de Holocaust de grootste misdaad in de menselijke geschiedenis is. Hij maakte duidelijk het Zionisme niet te willen afwijzen. Hij heeft gezegd het dom te vinden dat Arabieren het delingsplan van 1947 niet hebben geaccepteerd en dat het daarom begrijpelijk is dat voor een tweestatenoplossing, Israël en Palestijnse staat, uit wordt gegaan van de grenzen van voor 5 juni 1967. Bezetting van in de Zesdaagse Oorlog veroverde gebieden vindt hij onacceptabel.

De berichtgeving was er klaarblijkelijk alleen op gericht om sensationeel en negatief over Van Agt te kunnen berichten.

[Bestaansrecht]
Het eerste bericht verscheen klaarblijkelijk in De Telegraaf van 9 november […]. Dat is niet op het internet terug te vinden, wel een verwijzing daarnaar door het ANP. Volgens het ANP zou De Telegraaf geschreven hebben dat Van Agt het bestaansrecht van de staat Israël afwijst. Ik ben bij de gehele presentatie van Van Agt aanwezig geweest en dit heeft hij beslist niet gezegd. De Telegraaf beweerde volgens het ANP ook dat Van Agt ‘heeft gesuggereerd dat na de Tweede Wereldoorlog een deel van Duitsland had moeten worden ingeruimd als Joodse staat.’ Van Agt heeft gezegd ‘dat het ‘logischer’ was geweest om de Joden een staat in Europa aan te bieden omdat hier de basis voor de Tweede Wereldoorlog lag. ‘Het Midden-Oosten had er helemaal niets mee te maken!’’

Dit was in de context van het verhaal dat de Palestijnen de prijs voor deze grote Europese misdaad moesten betalen. Jodenvervolgingen in Europa en de Holocaust hebben een stroom van migratie op gang gebracht, die vanuit het zicht van de migranten begrijpelijk was, maar voor de Palestijnen desastreus.

[Applaus en dialoog]
Het ANP bericht dat De Telegraaf schreef dat Van Agt met zijn uitspraken veel applaus onder de aanwezigen, ‘onder wie veel moslims’, oogstte. Van Agt heeft applaus geoogst, maar niet op het onderdeel waarin hij over Duitsland sprak.

Met ‘onder wie veel moslims’ wordt gesuggereerd dat Moslims tegen Israël zijn. Wat een vertekening. Dit waren moslims die voor dialoog waren!

Volgens […] Elsevier van 9 november zou Van Agt gezegd hebben: ‘Een dialoog tussen de Palestijnen en de Israëliërs is volgens Van Agt niet mogelijk. Een tweestatenoplossing komt er volgens de oud-premier dan ook niet: ‘Volslagen onzin om dat te hopen of te denken.’’

Wat een verwrongen weergave. Van Agt heeft niet gezegd dat een dialoog tussen Palestijnen en Israëliërs niet mogelijk is. Hij heeft ook aangegeven dat hij niet tegen het Zionisme in het algemeen is. Hij prees Een Ander Joods Geluid. Zijn ongeloof in een tweestatenoplossing was gekoppeld aan de verregaande settlementpolitiek waardoor de Westbank nu in vele onleefbare kleine eenheden is opgesplitst.

[Kristallnacht]
[Elsevier] belt met CDA-lid en communicatieadviseur Jack de Vries, die niet in Nijmegen aanwezig was, die dan zegt ‘Vooral met oog op de Kristallnacht (vanavond 74 jaar geleden) getuigen deze uitspraken van weinig respect voor de geschiedenis.’ Heeft De Vries dit echt spontaan gezegd of heeft de interviewer zijn verwrongen weergave van Van Agts woorden gegeven en dan De Vries gevraagd wat hij daarvan vond in het licht van de Kristallnacht-herdenking?

In ieder geval lijkt de verwijzing naar de Kristallnacht effect te sorteren. Het Reformatorisch Dagblad bericht vrijdagavond dat Federatief Joods Nederland (FJN) aangifte tegen Van Agt heeft gedaan. Voorzitter prof. mr. H. Loonstein vindt de uitspraken van Van Agt ‘een grove opzettelijke belediging.’ Opzet is voor hem evident, omdat hij deze vermeende uitspraken gedaan zou hebben kort voor de herdenking van de Kristallnacht. Van Agt zou volgens Loonstein aanzetten tot haat.

[Vertrouwen]
Jammer dat Loonstein alleen reageert op basis van hearsay en zelf niet bij de presentatie van Van Agt was. Het is ook heel jammer dat niet een van jullie zelf aanwezig kon zijn en zelf konden horen wat Van Agt te vertellen had. […]

Kennen jullie […] Federatief Joods Nederland? Wat is FJN voor een organisatie? De houding van prof. Loonstein lijkt veel op dat van activistische Koptische advocaten in Egypte; er wordt ergens iets beweerd, uitspraken worden niet geverifieerd, maar direct worden juridische stappen ondernomen. Ik vind dat niet erg sympathiek.

Met vriendelijke groet,

Kees

Heisa
Hanneke Gelderblom, Esther Voet en Harry Polak hebben daar in mails naar mij op gereageerd.  Gelderblom is op reis en schreef een korte mail: ‘nog steeds ontzettend jammer dat ik er niet bij kon zijn. moeten we beslist een andere keer overdoen.’ Esther Voet en Harry Polak schreven me hun commentaar dat ze het ook niet eens zijn met de standpunten van Van Agt, zoals ik ze in mijn email aan hen heb opgetekend. Dat is hun goed recht.

Belangrijk is echter dat we niet over meningen van anderen spreken op basis van wat media beweren, maar dat die contacten rechtstreeks zijn. […] Een totaal verwrongen weergave van de woorden van Van Agt. Natuurlijk is dat goed voor je eigen boterham. Je creëert een heisa en kunt dan weer meer daarover schrijven en dat betaalt natuurlijk. Ik hoop van harte dat de suggestie van Hanneke Gelderblom wordt opgevolgd: een nieuwe discussie tussen haar en Van Agt en dan wel een fatsoenlijke weergave daarvan!

Organisatie
Nog een opmerking over de organisatoren. Ik heb vooraf met ze gesproken, ze wilden uitdrukkelijk Joodse, Moslim en Christelijke bijdragen horen. Dat is positief. De organisatie liet echter nogal te wensen over. Het is veel te veel op het laatste moment georganiseerd. Met een langere voorbereiding en veel vroegere afspraken met sprekers had veel van dit voorkomen kunnen worden.

Nog een punt: Ik was dus op 8 november aanwezig. Ik ben op 9 november terug naar Egypte gevlogen in verband met werk voor ons kantoor in Caïro en ben in de afgelopen week extreem druk geweest met afspraken. Ik heb mijn e-mail aan Gelderblom, Voet en Polak aan Jan Dirk Snel gestuurd om hem daarmee te laten weten wat mijn weergave van de presentatie van Van Agt was. Ik heb Jan Dirk niet de antwoorden van de genoemde personen gestuurd. Dat moeten ze zelf doen. Ik heb alleen het antwoord van Hanneke Gelderblom doorgegeven waarin zij schrijft dat we dit nog een keer over moeten doen. Dat steun ik van harte! Dus door de zeer drukke reeks van presentaties die ik hier voor studenten in Caïro moest geven alsmede werk op kantoor, heb ik nu pas gereageerd. Vandaag is zaterdag, dat is ook een vrije dag in Egypte en dus eindelijk een moment om deze tekst te schrijven.

Naschrift 19 januari 2013
In het bovenstaande schrijven van Kees Hulsman heb ik enkele passages verwijderd. Ze zijn aangegeven door […].

Kees Hulsman ging er in zijn schrijven vanuit dat de onbekende journalist van De Telegraaf en de redacteur van Elsevier die als vervolg daarop twee korte berichten schreef, een en dezelfde persoon waren. Mij leek dat direct al een voorbarige conclusie. In mijn inleiding had ik in de derde alinea, die ik nu geschrapt heb, al geschreven dat ik daar ‘zonder nadere aanwijzingen’ zeker niet vanuit zou willen gaan; en daaraan toegevoegd: ‘mij komt dat vooralsnog zelfs ietwat onwaarschijnlijk voor’. En bij de eerste keer dat zijn naam in het schrijven van Hulsman viel en hij voor dezelfde persoon als de journalist van De Telegraaf werd gehouden, had ik al tussen haken toegevoegd: ‘deze conclusie, ook verderop, lijkt mij vooralsnog voorbarig’.

In december plaatste de genoemde Elsevier­-webredacteur een reactie onder dit bericht, waarin hij zijn verbazing over de identificatie uitte. Hij meldde dat hij alleen bij Elsevier werkte en zeker niet voor De Telegraaf, volgens hem een ‘ridicule suggestie’. Hij verzocht mij ‘de onterechte aantijgingen die hierboven worden geuit te rectificeren’. Dat heb ik vervolgens con amore gedaan. Aan mijn hierboven vermelde opmerking in de tekst van Hulsman had ik nu toegevoegd: ‘nadere opmerking december 2012: en inmiddels weten we dat ze volstrekt onjuist is; zie naschrift’.

In dat naschrift had ik nog eens geschreven dat de identificatie in het artikel volstrekt onjuist is. ‘Alles wat er dienaangaande over hem gezegd wordt, is dan ook ongegrond. ‘ Ik voegde daaraan toe: ‘Achteraf gezien had ik Kees Hulsman beter kunnen vragen zijn stuk te herschrijven met weglating van deze suggestie. Het punt waar het om ging, veranderde er immers niet door.’ Waarop ik de redacteur mijn excuses aanbood.

Een aantal dagen geleden ontving ik een e-mail van de betreffende redacteur, waarin hij overigens niet op de rectificatie inging, maar wel een nieuw verzoek deed. Hij verzocht mij nu vriendelijk het bericht te verwijderen. Het lijkt mij dat algehele verwijdering van gehele stuk te ver gaat. Daarvoor bevat het te veel waardevolle informatie. Maar ik kan heel goed begrijpen dat hij het onaangenaam vindt dat zijn naam bleef figureren in een stuk waarin het op die manier geen functie had. De kans bestaat dan immers altijd dat iemand bij snel googelen enkele zinnen leest en niet de rectificatie ziet. Ik heb daarom besloten alle passages waarin hierboven zijn naam viel, te verwijderen en door […] te vervangen en in één geval, waar dat zakelijk juist is, door [Elsevier].

De naam komt zo niet meer in het document voor. Dat is ook de reden dat ik zijn naam hier niet noem en zijn eigen reactie, die hieronder stond, nu verwijderd heb. Mijn oorspronkelijke rectificerende naschrift  en de rectificerende opmerking in het stuk van Hulsman heb ik ook verwijderd, en door dit nieuwe nawoord vervangen.

Ook de oorspronkelijke reactie van Kees Hulsman, die ik hierboven citeerde, heb ik nu onder het vorige stuk weggehaald. Een andere reactie daar van Kees Hulsman, waarin hij een e-mail aan de Elsevier-redacteur weergaf waarin hij deze om nadere informatie vroeg (en waar hij toen geen antwoord op ontvangen had), had ik in december, tegelijk met het plaatsen van de rectificatie, al verwijderd.

Ik hoop dat de zaak zo naar tevredenheid afgedaan is. Het ging in dit stuk en het vorige om de goede naam van een medemens, Van Agt, die door De Telegraaf en de daarop volgende publiciteit door het slijk was gehaald. Het was uiteraard niet de bedoeling daarbij de goede naam van een ander vervolgens aan te tasten. Vandaar al de aanvankelijke behoedzaamheid en vervolgens de rectificatie. Door de naam nu geheel weg te laten hoop ik dat ik ook aan het nieuwe verzoek naar de intentie daarvan voldaan heb.

(80)