De daders hebben het gedaan

door Jan Dirk Snel

[Maandag 16 november 2015] Het enige zinnige dat je over aanslagen als in Beiroet of Parijs kunt zeggen, is dat de daders het gedaan hebben. En je kunt natuurlijk ook nog opmerken dat het erg is voor de onschuldige slachtoffers, maar dat spreekt vanzelf.

Verdediging
Niet voor de daders overigens. Die menen gemeenlijk dat hun slachtoffers bepaald niet onschuldig zijn. In een democratische politieke orde beslissen alle burgers immers mee, is de gedachte in kringen van gewelddadige politiek salafisten, en dus zijn ook zij, mannen en vrouwen, mede verantwoordelijk voor de daden van hun politieke leiders. Als die dus oorlog voeren tegen IS (of in de ogen dezer lieden ongetwijfeld de ware oemma), dan hebben ze alle recht zich tegen hun aanvallers, onder wie ook deze schijnbaar zo onschuldige burgers, te verdedigen.

Parijs - Politieautos bij theater Bataclan

Politieauto’s bij theater Bataclan te Parijs – de dag na de aanslagen (Foto: Maya-Anaïs Yataghène)

Ja, verdedigen, want de terrorist – onze terechte omschrijving – ziet zichzelf veelal als een soldaat die terugvecht. Terrorisme vergt een morele rechtvaardiging. Mensen doden niet zo gemakkelijk. Ze moeten een goede reden hebben. Misschien dat bij de daders pure woede, over wat hun mensen allemaal is aangedaan, overheerst, bij degenen die hen sturen of inspireren, zal de redenering meestal uitgebreider zijn. We weten dat de aanslag op de Twin Towers op 9/11 in de ogen van radicale islamisten een daad van zelfverdediging was nadat Amerika het heilige Saoedische grondgebied door militaire presentie had bezoedeld.

Redenen
De daders hebben het gedaan en we weten ongeveer waarom. Maar juist daar kunnen we slecht mee leven. Mensen zijn hermeneutische wezens die behoefte hebben aan duiding, aan verklaring en betekenis. De vaststelling dat een aantal lieden besloten heeft een bloedbad aan te richten, bevredigt ons niet. Er moet meer aan de hand zijn. En al gauw komen dan de meest brede verklaringen op tafel. Komt dit niet voort uit de islam? Of misschien is het wel de schuld van de religie als zodanig? Of vanuit weer een andere denkwijze: is dit niet het gevolg van westers imperialisme? De verklaringen kunnen niet breed of vergezocht genoeg zijn, altijd komt er wel iemand mee aanzetten.

Het probleem is niet dat er soms niet iets in zou kunnen zitten, het probleem is wel dat ze aan de verkeerde kant beginnen. Elke analyse moet beginnen bij de daders. Zíj hebben het gedaan en niemand anders. Maar als alle mensen zijn zij met anderen verbonden: mensen die hen steunen, mensen die hen inspireren. Dat is de kring van geestverwanten. En daaromheen heb je een bredere kring die hun terreurdaden misschien niet direct ondersteunt, maar er wel enig begrip voor heeft.

Daar houdt het op. Tenminste als het om het niveau van redengeving gaat. Terroristen handelen niet in het luchtledige. Hoe meer mensen hun gedachtegang delen, ook al is het maar voor een klein deel, hoe meer ze zich ingebed voelen. Natuurlijk steunden de meeste marxisten in de jaren zeventig de ‘stadsguerrilla’ van de RAF niet, maar de leden van die terreurgroep konden denken dat zij alleen maar radicaler doorvoerden wat anderen ook vonden. Zo kunnen islamitische terroristen nu ook denken dat zij alleen maar consequent uitvoeren wat radicale salafisten betogen.

Daarom is het heuglijk als mensen die iets met hen delen, bijvoorbeeld hun religie, hun daden veroordelen. De allerradicaalsten raken erdoor geïsoleerd. Het gaat niet aan om iedereen die ook maar iets met terroristen gemeenschappelijk heeft, te vragen ‘afstand’ te nemen, alsof die er al niet zou zijn, maar het is goed als mensen die afstand ook duidelijk tot uitdrukking brengen.

Oorzaken
Na de redenen volgen de oorzaken, die gedrag deels zouden kunnen verklaren, en de bredere kaders waarbinnen dat valt. Als een terrorist ‘Allahoe akbar’ roept, heeft zijn daad uiteraard iets met de islam, religie, of zelfs taal, te maken, maar wie die factoren als verklaring opvoert, kiest eenvoudigweg een te brede categorie, die als zodanig niets verheldert.

De daders hebben het gedaan. En degenen die hen op hun gedachten brengen en hen steunen, zijn ook schuldig. Vervolgens kan men een breed en soms zinvol net aan verbanden opzetten, maar dan gaat het om achterliggende verklaringen, niet om redenen. De meest inzichtvolle analyse begint niet met een brede vlucht, maar blijft dicht bij de feiten. Dat is de ware intellectuele kunst.

(192)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: