Nationale rouw – Over het vervalsen van verdriet

door Jan Dirk Snel

[Woensdag 23 juli 2014] Midden in het leven zijn wij door de dood omgeven. Neem de krant. Vanouds bevat die een pagina met overlijdensadvertenties. Iedereen die aan het begin van de dag, bij het ontbijt, nog ouderwets zo’n ding op papier doorneemt, komt daarin ook de dood tegen. Beter gezegd: komt doden tegen. Vaak laat ik mijn ogen even over de advertenties gaan, ook in de avondkrant overigens, omdat die sociologisch gezien weer een ander milieu vertegenwoordigt. En met die laatste opmerking verraad ik meteen al hoe vertrouwd en gewoon de dood, de dood op een zekere afstand, voor ons is.

Rapenburg_Leiden_1807

Drie dagen na de buskruitramp van maandag 12 januari 1807, waarbij 151 doden vielen, er 2000 gewonden waren en velen hun woning verloren, bezocht koning Lodewijk Napeleon Leiden. Precies een jaar na de ramp werd er een dank- en bededag gehouden. Schilderij door Carel Lodewijk Hansen (1765–1840).

Doden kennen
Ook de dood is een bron van informatie. Soms ken ik de naam van de overledene in de advertentie. Een enkele keer gaat het om iemand met die ik persoonlijk kende of althans een beetje kende. Neem dat ‘persoonlijk’ vooral niet te zwaar op. Soms zie je een overlijdensadvertentie van iemand van wie je vroeger op school les hebt gehad of bij wie je op de universiteit college hebt gevolgd of met wie je ooit op de een of andere wijze, in je werk of je vrije tijd, te maken hebt gehad. Er zijn vele manieren waarop je ooit mensen gekend kunt hebben, van dichtbij tot meer op afstand, en er zijn ook vele manieren waarop mensen in jouw leven voorbijgangers bleken te zijn – of jij in het hunne – en je jaren niet meer aan ze gedacht hebt. Iets vaker zie je een overlijdensadvertentie van iemand wiens naam je indirect, bijvoorbeeld uit de media, vanwege boeken die iemand schreef, hoe dan ook, kent. Soms ook zie je bij de ondertekenaren iemand die je kent en ineens besef je iets als: ‘o, maar zij is dus de dochter van die en die’ of ‘nooit beseft dat die twee broers waren’.

Maar vaker ken ik de overledenen en hun nabestaanden dus helemaal niet. Maar de schaal is variabel, omdat een naam, een woonplaats, een ander gegeven toch soms enige bekendheid of een zekere vertrouwdheid oplevert. Kennis is een gradueel gegeven. Overlijdensadvertenties bieden voor wie ze lezen kan, veel sociologische informatie. De ontwikkelingen in de Nederlandse samenleving tijdens de laatste halve eeuw laten zich uitstekend beschrijven aan de hand van de advertenties van nabestaanden in de landelijke en misschien nog wel meer de regionale kranten. Het verschil in tempo en gestalte van de katholieke en gereformeerde secularisering kon je uitstekend zien aan de hand van advertenties in de Volkskrant en Trouw. Het enorme verschil in geloofsbeleving, althans in de collectieve uiting daaraan, die met die ‘beleving’ overigens wellicht op gespannen voet staat, kon je goed zien aan de hand van de berichten in het Reformatorisch Dagblad en het Nederlands Dagblad. En hoe het de vroegere gereformeerde of protestantse elite uit de tijd van de Republiek en de begindagen van het Koninkrijk is vergaan, kon je altijd uitstekend in het liberale NRC Handelsblad volgen. De pagina met overlijdensadvertenties leek de afgelopen decennia vooral een naschrift op de alom gekende geschiedenis uit de negentiende en de achttiende eeuw. Regionale kranten bieden een nog weer veelkleuriger, vooral ‘gewoner’ en ‘gemiddelder’  beeld.

De dood is er altijd. Elke dag worden we herinnerd aan het sterven van anderen en zijn we ons van onze sterfelijkheid bewust. En toch leven we door. Je ziet dat al op begrafenissen. Op de koffiemaaltijd of de bijeenkomst na afloop van het eigenlijke gebeuren zie je vaak geanimeerde gesprekken ontstaan. Mensen hebben er zin in, in doorgaan met leven, tot ook hun dood zich aandient.

 –

Empathie
Vandaag is er een dag van nationale rouw afgekondigd vanwege het afschieten van een vliegtuig met 298 mensen, onder wie vrij veel Nederlandse passagiers, 193, in het oosten van Oekraïne afgelopen donderdag, 17 juli 2014. Het is als ik het goed begrijp, de eerste keer sinds de moord op John F. Kennedy in 1963 dat een dergelijke dag werd uitgeschreven. Kort daarvoor was dat ook al gebeurd bij de dood van prinses Wilhelmina. Veel lijn schijnt er in ieder geval niet in te zitten. Bij de veel grotere vliegramp op Tenerife in maart 1977, waarbij 583 mensen om het leven kwamen, waaronder kennelijk ook een groter aantal Nederlanders – hun getal kan ik nu zo snel niet vinden, maar aan boord van het KLM-toestel, waarvan alle inzittenden omkwamen, waren 234 inzittenden en 14 bemanningsleden – is zo’n dag klaarblijkelijk niet afgekondigd. Nu dus wel. (In nog oudere tijden zou de regering gewoon een biddag hebben uitgeschreven. Op 28 november 1918 gebeurde dat tenminste nog, al werd die bededag omdat de oorlog, die op het moment van uitschrijven in oktober nog woedde, inmiddels beëindigd was, meteen ook een soort dankdag.)

Maar wat betekent zo’n dag nou en hoe moeten we ermee omgaan? Ik heb de lijst met namen die de regering gisteren in de dagbladen publiceerde, doorgenomen, maar ik kende, denk ik althans, niemand persoonlijk. Bij de combinatie van enkele namen en woonplaats dacht ik wel: ‘dat zou wel eens familie van die en die kunnen zijn’, maar ik weet dat verder simpelweg niet. De enige naam die mij vrijdag direct al veel zei, was die van Willem Witteveen, niet omdat ik hem persoonlijk kende, maar omdat ik een aantal boeken van hem las en in de kast heb staan, titels als Het theater van de politiek (1992), De geordende wereld van het recht (1996, in 2001 herzien) en De denkbeeldige staat (2000). Het zou naar mijn idee overigens ook wat merkwaardig zijn als ik van dergelijke titels niet had kennis genomen. (Waarom zulke boeken dan nooit hoog in de bestsellerlijsten staan, blijft een raadsel. Sommige mensen moeten er een merkwaardig leesbeleid op nahouden.) Maar omdat ik met de boeken van Witteveen nogal wat uren heb doorgebracht, zei zijn dood me ineens toch meer. Ook al kende ik hem niet persoonlijk, zo’n auteur is op een bepaalde wijze toch vertrouwd. Overigens had ik tot aan vrijdag nooit beseft dat hij een zoon van de zeker bij iedereen bekende minister Johan Witteveen was.

Maar hoe gaan we nu om met zo’n nationale rouw? Met empathie dunkt mij, maar dat wil juist daarom ook zeggen: vrij zakelijk. De dood van anderen raakt ons vaak niet erg, maar tegelijk beseffen we dat ze anderen, verwanten, naasten, wel raakt. Mensen staan nu eenmaal in verschillende verhoudingen tegenover elkaar. Empathie impliceert dat je beseft dat wat jou niet zo raakt, anderen wel raakt, dat wat voor jou een interessante advertentie in de krant is met boeiende gegevens over de ontwikkeling van een familie en een blik in de Nederlandse geschiedenis, op dat zelfde moment voor andere mensen, de ondertekenaars in de advertentie bijvoorbeeld, diep verdriet betekent.

Valse sentimenten
Maar ik zou ook zeggen: roep geen valse sentimenten op. De dood van deze 298 mensen, onder wie 193 Nederlanders, was volstrekt onnodig. Iemand, waarschijnlijk gezeten in zo’n Buk-systeem, had zo wijs moeten zijn om niet te drukken, om niet te schieten. Terecht wordt het geval politiek hoog opgenomen, waarbij het trouwens ook nuttig is om te bedenken wat onze reactie geweest zou zijn als de raket een Antonov-toestel met, zeg, vijftig jonge Oekraïense militairen getroffen zou hebben. Veel meer dan een klein berichtje, waar we zelfs de schouders niet over opgehaald zouden hebben, zou het dan waarschijnlijk niet geworden zijn. Soldaten sneuvelen nu eenmaal, dat is hun vak.

Maar dramatiseer ook dit geval niet bovenmatig, want dat doet de zaak geen goed. Er zijn ook op dit moment meer mensen in Nederland droevig om andere overledenen. Elke dag overlijden er volgens het CBS ongeveer 390 mensen. Jazeker, er is een verschil. De ruim tweeduizend Nederlanders die sinds afgelopen donderdag ‘zo’ overleden zijn, zullen in het algemeen een ‘natuurlijke dood’ gestorven zijn, vaak aan het eind van een lang en rijk leven. Maar ook dan is er verdriet, legitiem verdriet. En het is dus waar dat de dood van de 298 mensen in het vliegtuig niet nodig was geweest, niet onvermijdelijk. Dat maakt het terecht om er collectief aandacht aan te besteden. Het was een andere dood.

Nationale rouw is in dit geval vooral een daad. Het gaat meer om het handelen dan om het gevoel. Een gevoel erover kan best authentiek zijn. Toen minister Timmermans in de Veiligheidsraad zich de laatste ogenblikken van de inzittenden probeerde voor te stellen, leek me dat geen valse emotie. Juist dan gaat het om een kwestie van inleven. Maar het lijkt me niet wenselijk om dergelijke gevoelens voortdurend proberen op te roepen. En juist op dat punt gaat het in of met de media nogal eens mis. Onlangs, zaterdag denk ik, heb ik nog eens weer geprobeerd naar het NOS Journaal te kijken, maar het lukte me niet en binnen luttele ogenblikken was ik alweer afgehaakt. Het nieuws opende met een volstrekt willekeurig iemand die in zijn woorden verklaarde hoe erg het wel niet was. En even later ging men weer allerlei willekeurige voorbijgangers vragen wat zij ervan vonden, de beruchte techniek van de voxpopjes. Maar dat werkt dus niet. Of beter: het werkt volstrekt averechts. Het verdriet leiden wij af uit het nieuws zelf en wat we ons daarbij voor kunnen stellen en niet doordat we anderen horen verklaren hoe erg het is. Dat maakt het alleen maar vals. Al jaren volgen nieuwsmedia, waaronder het NOS Journaal – dat verder best zijn best zal doen de feiten te brengen – doelbewust een volstrekt verwerpelijke gedragslijn. Alsof de kijker zelf geen voorstellingsvermogen heeft.

Voorstellingsvermogen
Vanmorgen zette ik even Radio 1 aan. Een reportage vanuit Hilversum, over een katholieke kerk meen ik, die – heel goed – ook een plaats voor rouwenden bood. Maar ook in die reportage dezelfde overtrokken inauthenticiteit. De verslaggever meldde dat er wel drie gezinnen uit Hilversum waren omgekomen en dat dat een groot gat in de gemeenschap sloeg. Dan neem je dus het gebeuren niet serieus. De dood van die drie families is voor geliefden hartverscheurend, maar het slaat geen groot gat in een gemeente als Hilversum. We weten dat er elke dag in Nederland meer mensen sterven en dat er altijd verdriet onder medemensen is. Door grotesk te overdrijven speel je met gevoelens en emoties in plaats van ze een rechtmatige plaats te geven.

Mensen kunnen dat zelf wel. Geef ze de zakelijke informatie en dat zeker niet zonder gevoel. Maar laat mensen zelf de conclusies trekken, laat ze zelf hun gevoelens vormgeven. Door ze kunstmatig emoties van anderen voor te schotelen ontneem je ze eerder die kans. Wie de afgelopen dagen zag hoe de lijken lang in de velden bleven liggen, hoe bezittingen van passagiers er onbeschermd lagen en hoe daarmee gerotzooid kon worden, die reageerde daar vanzelf wel op met verbijstering en woedde. Dergelijke emoties vloeien voort uit het nieuws. De nieuwsbrengers hoeven die er niet nog eens los bij te leveren, al mag een verslaggever best zeggen wat hij bij de aanblik voelt. Dat is namelijk niet kunstmatig, maar maakt onderdeel uit van de situatie.

Vervals het verdriet niet. Roep het verdriet niet op een valse en geforceerde wijze op. We hebben geen voxpoppjes nodig. Laat nieuwsprogramma’s nu eens met dat opzichtige en beledigende wangedrag stoppen. Doe de feiten recht. Iedereen met een normaal voorstellingsvermogen kan daaruit het verdriet afleiden. Op een dag van nationale rouw hoeven we niet allemaal heel diep getroffen te zijn en we hoeven dat gevoel ook niet kunstmatig op te roepen. Het is een normale uiting van empathie dat we de nodeloos overledenen respect betuigen en dat we beseffen dat hun naasten verdriet hebben.

Naschrift (14.35 uur)
Via Twitter wees Jaap Janse me op een stuk op de site van NRC Handelsblad over de vliegramp op Tenerife in 1977, dat meldt dat er toen 248 Nederlanders omkwamen. Dat getal is precies gelijk aan het totale aantal passagiers- en bemanningsleden van het KLM-toestel dat hierboven al genoemd werd.

(161)

22 reacties to “Nationale rouw – Over het vervalsen van verdriet”

  1. Ben heel blij met dit nuchtere betoog van Jan Dirk. Veel onoprechte en opgeklopte emotie waart nu rond in de media. . Er gaan elke dag mensen dood en daar hebben andere mensen verdriet van. Niet om de vliegramp te bagatelliseren, maar laten we het echte verdriet vooral gunnen aan de mensen die het aangaat en het vooral niet naar onszelf toe trekken. Dat is schaamteloos,

  2. Er zijn wel een paar verschillen met de ramp van Tenerife.
    Bottom line: de afstand tot de ramp was voor de ‘buitenstaander’ veel groter. Ik kan me niet herinneren dat er toen een passengers list is gepubliceerd. En toen werd ik niet binnen 24 uur geconfronteerd met de foto van een NL paspoort met alle gegevens van een NL mevrouw, ter plaatse genomen.
    Om maar te zwijgen van de stortvloed aan gruwelijke details die bijna onmiddellijk beschikbaar waren.
    Dit is een andere, en intensere beleving.
    I Tjing zegt ergens: “het meer kan slechts een beperkte hoeveelheid water bevatten; wordt die te groot, dan stroomt het over.”
    Dat gebeurt hier, nu.
    Je moet wat, wanneer het je allemaal teveel wordt.
    Mensen geven hun onmacht vorm.
    Is toch nix mis mee?

  3. Nogal pedant! Moet een wetenschapper mij voorschrijven wat ik wel of niet moet voelen?
    By the way, mogen we van een historicus niet verwachten dat hij (uiteraard) niet alleen alle titels kent (en gelezen heeft) van parlementariër Witteveen, maar ook de link heeft gelegd met diens vader?

    • Ja, altijd eerst een wetenschapper vragen wat je moet voelen. Enorm intelligente samenvatting van het stuk hierboven, waaruit maar weer blijkt dat de lezer soms beter dan de auteur begrijpt wat er staat.

  4. Wel jammer dat je in je laatste zin het veel misbruikte en holste woord van Nederland: “respect” gebruikt.

  5. Ook even reageren naar aanleiding van het bovenstaande. Wat een onzin stuk!!! Ik ben het met Nico Egbers eens dat de ramp van Tenerife van een zeer andere slagoorden was. Laat duidelijk zijn dat daar geen man of vrouw op een knop drukte en doelbewust een raker op een vliegtuig afvuurde. Daar zeiden de piloten niet: laten we eens tegen elkaar aan botsen, lijkt ons leuk!!! Jan, je spreekt ook van “vals verdriet” door wat de media oplegt. Ik zal je iets beters vertellen; je pleegt continu plagiaat met je tekst. Die zinnen,die woorden en zelfs de klinkers en medeklinkers zijn door een school juf of meester je in de mond gelegd. Dus zoals gezegd pleeg je plagiaat en is het niet echt van jou. Dus ook jij bent nep!!! En Ik heb mijn moeder verloren in een soortgelijke situatie; uit het leven gerukt door een ongeluk. Ken jij dat ook? Het is dan fijn als mensen met je mee rouwen. Dat geeft enorm veel steun. Voor mij ben je gewoon een calvinist die niet zijn gevoel wil tonen en daar onbewust (of bewust) bang voor is, het te veel vind. Nou succes, maar val daar anderen die dat wel kunnen niet mee lastig. Die zijn echter dan echt!!!!

    • Waarde Jean, ik heb enkele tips en opmerkingen.
      1. Leer schrijven. Het is onzinstuk, orde (niet slagoorden), schooljuf. Media is een meervoud: één medium, twee of meer media dus. Media leggen dus iets op (of niet, maar dat is een kwestie van inhoud). Een enkele typefout (raker voor raket) kan ik best hebben, maar zoals jij schrijft, dat is mishandeling van het Nederlands.
      2. Leer lezen. Ik schrijf nergens dat Tenerife niet anders was. Ik schrijf zelfs dat iemand nu niet had moeten schieten. Ik zeg niet dat er geen reëel verdriet is. Integendeel, het enige dat ik betoog is dat het onverstandig is het reële verdriet te vervalsen door middel van voxpopjes en dergelijke. De feiten spreken voor zich. Die roepen bepaalde gevoelens op en die zijn terecht.
      3. Doe eens wat kennis op. Als je de basisdocumenten van het calvinisme kende, wist je dat daarin ‘troost’ en ‘zelfkennis’ centrale begrippen zijn. Calvinisme heeft historisch gezien nu niet bepaald moeite met gevoelens, integendeel.
      4. Leer argumenteren. Je gooit er nu zware beschuldigingen jegens mij uit: als ik volgens jou plagiaat pleeg, dan moet je ook kunnen aanwijzen waar mijn woorden dan eerder voorkwamen. Denk je nu heus dat jaren geleden een schooljuf – ja, zonder spatie – of schoolmeester me dit al uit het hoofd heeft laten leren? Flauwekul, Jean.
      5. Leer met je gevoelens omgaan. Je zult dit wel oprecht bedoelen, maar het slaat allemaal nergens op. Je reageert niet op wat ik wel schrijf, en je roept maar zoiets wat nergens op slaat. Echte gevoelens met zeggingskracht vormen een adequate reactie op omstandigheden of gebeurtenissen. Nu komen je gevoelens, die tot onheuse uitingen leiden, alleen maar voort uit je eigen verzinsels. Ik zou zeggen: aan de slag, Jean. Met medemensen hoor je zorgvuldiger en gevoeliger om te gaan. Dit kan zo echt niet.

  6. Nadat een facebook-kontakt dit deelde, heb ik het ook gelezen. Respectloos vond en vind ik het. Elitair gewauwel, gespeend van elk politiek en menselijk inlevingsvermogen. Je wilt dat het precies zo wordt beleefd als jij het je voorstelt. Dat anderen het anders zouden kunnen willen, gaat er niet in.

    Als historicus zou je je bijvoorbeeld kunnen wagen aan een antwoord op de vraag waarom er nu wel een dag van nationale rouw is, in plaats van te blijven hangen in persoonlijk ongenoegen en onbegrip.

    En de media afkatten? Dat is werkelijk een open deur. De media richten zich op een (niet bestaande) gemiddelde consument. Er is een bewust beleid om de gewone man in beeld te brengen. Nee, dat is niet bedoeld voor intellectuelen. Dat had je al lang kunnen weten. Kennelijk kijkt de gemiddelde consument anders dan jij. Deze gelegenheid aangrijpen om dat uit te tekenen is onbehouwen.

    Je krijgt nog een kans. Ook Australië heeft een dag van nationale rouw afgekondigd. Misschien is dat ook een leuk onderwerp?

    • Je reageert vooral op verzinsels van eigen makelij, Sybe Visser, niet op dingen die ik schrijf. Misschien eerst toch maar leren lezen, zou ik zo zeggen.

      • Zo. Dat heet een Jantje-van-Leiden.

        Het probleem is echter dat je zelf niet goed leest wat je hebt geschreven. Of misschien moet ik het anders formuleren: ik lees iets anders dan jij meent geschreven te hebben. Ik besef dat ook wel. Je preekt voor eigen parochie. Maar als je niet tot jouw parochie behoort, dan staat er iets heel anders. Een beetje vergelijkbaar met hoe jij naar het NOS journaal kijkt: dan hoor jij opeens opmerkelijke dingen waar anderen aan gewend zijn.

        Als je het nodig hebt, wil het voor je citeren en toelichten.

        > “Het is als ik het goed begrijp, de eerste keer sinds de moord op John F. Kennedy in 1963 dat een dergelijke dag werd uitgeschreven. Kort daarvoor was dat ook al gebeurd bij de dood van prinses Wilhelmina. Veel lijn schijnt er in ieder geval niet in te zitten. Bij de veel grotere vliegramp op Tenerife in maart 1977, waarbij 583 mensen om het leven kwamen, waaronder kennelijk ook een groter aantal Nederlanders – hun getal kan ik nu zo snel niet vinden, maar aan boord van het KLM-toestel, waarvan alle inzittenden omkwamen, waren 234 inzittenden en 14 bemanningsleden – is zo’n dag klaarblijkelijk niet afgekondigd.”

        Het enige wat je als verklaring kan bedenken is het aantal slachtoffers. En inderdaad, dat is niet “de lijn”. Je zou je dus kunnen afvragen wat “de lijn” dan wel is. Zeker voor een historicus is dat een interessante vraag. Je valt hier wel erg door de mand.

        > “Onlangs, zaterdag denk ik, heb ik nog eens weer geprobeerd naar het NOS Journaal te kijken, maar het lukte me niet en binnen luttele ogenblikken was ik alweer afgehaakt. Het nieuws opende met een volstrekt willekeurig iemand die in zijn woorden verklaarde hoe erg het wel niet was.”

        > “Vanmorgen zette ik even Radio 1 aan” (…) “Maar ook in die reportage dezelfde overtrokken inauthenticiteit.”

        De media doen het in jouw ogen niet goed. Lijkt me heel duidelijk geformuleerd door jou. Misschien bedoel je wat anders hoor. Dan had je dat anders op moeten schrijven. “De media afkatten” is best een aardige omschrijving van wat je hier doet.

        Je kijkt never nooit naar het NOS journaal, schrijf je zelf. En als je er dan eens naar kijkt, dan verwacht je dat het zich aanpast aan jouw idee van wat een journaal moet brengen.

        Het gaat om een nationale omroep die een dag van nationale rouw in beeld brengt. Daar keer je je vol enthousiasme van af om op de proppen te komen met iets wat je dan maar “overtrokken inauthenticiteit” noemt. Je zet je af tegen datgene wat een soort van gezamenlijke reactie in Nederland is. Het is natuurlijk een beetje lastig om alle Nederlanders op precies die wijze te bedienen waarop elk het het liefst zou zien. Gezien de aard van de gebeurtenissen mag je van iedereen echter wel een beetje tolerantie verwachten, inderdaad ook over de manier waarop dat dan gaat. Dat beseft iedereen en het lijkt voor de hand te liggen dat we daar nou even niet over gaan zeuren.

        Maar daar komt dan Jan Dirk Snel die de gang van zaken snoeihard bekritiseerd omdat ze niet aansluiten op zijn belevingswereld. En dat loopt dan door de rouw van de rouwenden heen. Dat is onbehouwen. Wacht dan een paar maanden, en als je het dan nog steeds dwars zit, kan je het eens te berde brengen. Je timing is even ongelukkig als die van de Damschreeuwer. Jammer en ook vreemd dat je dat niet door hebt.

        Het is toch van de gekke dat je gaat argumenteren dat het aantal slachtoffers in vergelijking met het dagelijks aantal doden, niet eens uitzonderlijk is, dat er rampen zijn geweest met meer slachtoffers en dat je dus de reden van een dag van nationale rouw niet helemaal ziet. Denk nou toch eens na. Bedenk eens wat wel een goede reden zou kunnen zijn.

        Het is toch van de gekke dat je radio en televisie afserveert terwijl je er toch nooit naar kijkt. Je bent niet de doelgroep. En daar heb je het ook zelf naar gemaakt. Natuurlijk richten radio en tv zich op degenen die wel kijken. Het is niet erg zinvol om het NOS journaal dagelijks naar de smaak van Jan Dirk Snel in te richten. Want hij kijkt namelijk toch niet.

      • Citeren, Sybe Visser, dat lukt nog wel. Maar lezen? Moeilijk, hè?

      • Zeg Jan Dirk Snel, je doet je naam geen eer aan. Wanneer luister je ook naar anderen. Of vind je je zelf de beste gozer die er op deze aardkloot bestaat. Misschien moeite gehad in je jeugd? Je ouders niet willen luisteren. Misschien snap je dit. Maar ik betwijfel het ernstig.

      • Ik reageer graag op mensen die serieus ingaan op wat ik wel schrijf. Waarom zou ik meer aandacht besteden aan lieden die vooral met hun eigen verzinsels bezig zijn, Jean Voormeer?

      • hahahahahah volgens mij geniet je enorm hier van. Zo veel aandacht heb je nog nooit gehad, toch?🙂 Jan je bent ontzettend kinderachtig. Je schrijft dat je serieus in gaat op mensen die je wel begrijpen wat je schrijft. Ondertussen zie ik hier veel mensen zeggen dat ze het niet begrijpen wat je schrijft. Gaat er dan niet eens een lichtje bij je branden? Of ben je zo koppig dat je je vingers in je oren stop en heel hard lalalalalalala roept? Durf je ooit wel eens te zeggen; ja, jullie hebben gelijk. Nooit eens gedacht aan een cursus? Landmark of zo iets? Je moet je gelijk opgeven. Daar wordt de wereld beter van!!!

      • Om aandacht van tiepjes als jij zit ik heus niet verlegen, Jean Voormeer.

      • Dan moet je toch wat anders schrijven🙂

      • Gewone mensen begrijpen mijn stukje echt wel.

      • Fijn dat je mij niet als doorsnee burger beschouwd! Maar toch gek dat ik hier niet anders lees dan tegenwerping. Waar zijn die ‘gewone’ mensen dan?

  7. Ach, Jan Dirk Snel, serieus antwoorden lukt je kennelijk niet. Dat is jammer.

    Ik vraag me af waarom je zoveel moeite hebt gedaan om mijn opmerkingen te kunnen publiceren. Je hebt me daar 4 keer een e-mail over gestuurd. Dat wekte de indruk dat je er een serieus antwoord op had.

    • Je had de kans gehad om alsnog in te gaan op wat ik wel schreef, Sybe Visser. Dat heb je niet gedaan. Elke lezer zal het verschil zien tussen wat ik wel betoogde, en wat jij daar in al je fantasie van maakte. Genoeg zo.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: