Duitsland – Het gelijk van Hendrik Colijn

door Jan Dirk Snel

Als Poetin met Europa wil bellen, belt hij Angela Merkel. Zoiets zei Wierd Duk vanavond in het programma Kunststof op Radio 1. En zo is het natuurlijk ook. Duitsland is de leidende macht in Europa en ieder geval in dat Europa dat door de Europese Unie gevormd wordt. En we vinden dat geruststellend. Tenminste ik vind dat wel.

Grens twee wereldenDuitschland
In 1940 voorzag een Nederlander in een geschrift dat hij op 25 juni van dat jaar ondertekende, dat al:

‘Het alles domineerende feit is dan, dat, tenzij er werkelijke wonderen gebeuren, het vasteland van Europa in de toekomst geleid zal worden door Duitschland.’

Hij had gelijk. Het was dan ook geen domme man. Hij had zijn sporen in de nationale en de internationale politiek verdiend en hij wist hoe de wereld eruit zag. Zijn naam was Hendrik Colijn, dr Hendrik Colijn moet ik zeggen, want deze selfmade man had een eredoctoraat gekregen en zijn titel voerde hij uiteraard trots.

De brochure waarin hij schreef dat Europa in de toekomst door Duitsland geleid zou worden, verscheen in juli 1940 onder de titel Op de grens van twee werelden. Velen namen hem toen kwalijk wat hij schreef. Niet dat hij geen gelijk had, maar men vond dit niet het moment om dat ook zo uit te spreken. Ook dat kan men goed begrijpen. En daar was hij het even later zelf zowaar nog mee eens ook.

Gelijk
Maar hij had wel gelijk en dat mag best eens erkend worden. Er zou trouwens veel meer over deze nuchtere analyse gezegd kunnen worden. Maar wie weet, komt dat later nog eens.

(160)

Tags: ,

4 reacties to “Duitsland – Het gelijk van Hendrik Colijn”

  1. Geachte heer Snel. Na een serie zeer goede essays vind ik dit een merkwaardig stukje. Welk soort Duitsland had Colijn voor ogen? Het was nota bene middenin de Hitlertijd. Wat betekent zijn gelijk dan? Volgens mij dat hij volkomen onkritisch was of het fascisme wel zag zitten. Hg. P. Van de Wiel

    • Dit was als een lichtvoetige opmerking tussendoor bedoeld. Men dient dit uiteraard enigszins cum grano salis te nemen. Maar nee, het betekende niet Colijn volkomen onkritisch was of het fascisme wel zag zitten. Hij schreef dit binnen enkele weken na de Duitse inval en menigeen boog zich er in die dagen het hoofd over hoe het verder moest. Dus gaf hij eerst een vrij nuchtere analyse van de situatie en eindigde hij met een aanbeveling: de handen ineen slaan. Het ging hem om het behoud van de constitutionele monarchie met ‘behoud onzer geestelijke vrijheden’. Personen die met recht konden spreken namens de overweldigende meerderheid van het Nederlandse volk zouden een nationaal front moeten vormen en de wensen van het Nederlandse volk onder de aandacht van de Duitse overheid moeten brengen. (Van de Nederlandse Unie, die zich overigens pas manifesteerde, nadat hij zijn tekst al geschreven had, moest hij overigens niets hebben.)
      Daar kwam niet veel van, van die aanbevelingen. Colijn kreeg ook scherpe kritiek uit eigen kring. In 1941 werd hij gevangengenomen. Hij stierf in 1944 in Ilmenau.

  2. Dat u zo onverwacht met Colijn op de proppen kwam blijft me bezig houden en verbazen. In uw antwoord komt hij over als een verzetsman die in Duitsland het leven moest laten. Maar iedereen die zich met Colijn bezig houdt weet dat hij in Nederlands Indie niets minder dan oorlogsmisdaden op zijn geweten had wat hij ook openlijk aan zijn vrouw schreef. Zij schreef in de kantlijn van zijn brief: “Verschrikkelijk!” Ik las het voor het eerst in Vrij Nederland jaren geleden maar nu staat het openlijk op Wikipedia. Kortom, u bewijst te veel eer aan hem. Pieter van de Wiel

    • Dat komt uit de biografie van Herman Langeveld, althans het eerste deel. Het verhaal over de verovering van Tjakra Negra en de daarbij begane wreedheden is bekend, het is ook duidelijk dat men dit als noodzaak en niet als misdaad beschouwde.
      Colijn was een zeer populair en gewaardeerd premier. Drees kwam ook een heel eind, maar mijn indruk is dat diens populariteit iets minder breed was. ‘Colijn is leuk’, schreef P.H.Ritter jr in 1938, die er nadrukkelijk bij vermeldde dat hij dat als man van ‘links’ schreef. Ik noemde enkele eenvoudige feiten. Colijn is nu eenmaal gevangengenomen en hij is in ballingschap gestorven. Ik had inderdaad kunnen vermelden dat Colijn illegaal een gezelschap van ‘twaalf apostelen’ om zich heen verzamelde en de basis aan het leggen was voor de illegale organisatie van zijn partij. De Sicherheidsdienst hield hem in de gaten en het is dus inderdaad vanwege zijn verzet dat hij gearresteerd werd.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: