NRC Handelsblad rectificeert wel erg impliciet. Of doet het dat eigenlijk wel? – Nog eens over het ‘tijdelijk’ dubbelmandaat voor Wilders

door Jan Dirk Snel

[Zaterdag 14 juni 2014] Mijn voorgaande stukje, dat ik dus oorspronkelijk bij NRC Handelsblad had aangeboden, ging voornamelijk over de lakse en naar mijn idee tekortschietende opstelling van de Tweede Kamer woensdag. Uiteraard moest de Kamer vaststellen dat het dubbelmandaat waar Wilders op uit is, op zich niet in strijd is met bepalingen in de Nederlandse wetgeving. Maar toen de voorzitter van de Tweede Kamer woensdag voorstelde ‘om de Voorzitter van het Europees Parlement te berichten dat de heer Wilders wat ons betreft benoembaar en toelaatbaar is’ en de Kamer overeenkomstig besloot, schoot ze wel tekort. Ze had erbij aan moeten tekenen dat dat alleen zou gelden als Wilders zijn lidmaatschap van de Tweede Kamer bijtijds zou opgeven. En ze had de plicht om de Voorzitter van het Europees Parlement mee te delen dat Wilders volgens het geldende Europees recht onder de huidige omstandigheden niet benoembaar is, al kunnen die, die omstandigheden, uiteraard veranderen. Ze weet immers dat die Voorzitter haar verzoekt ‘de nodige maatregelen te treffen teneinde elke vorm van onverenigbaarheid met de hoedanigheid van lid van het Europees Parlement te voorkomen’. En daar trok de Kamer zich dus niets van aan.

NRCwoensdag

NRC Handelsblad, woensdag 11 juni 2014, pagina 2.

Kleine kans
In het hoofdredactionele commentaar dat NRC Handelsblad vandaag onder de kop ‘Europarlementariër zijn en tegelijk Kamerlid, dat kan niet’ publiceerde, schrijft de krant naar aanleiding van ‘speculaties over de mogelijkheid dat Wilders de facto een dubbelmandaat zal uitoefenen’:

‘De Tweede Kamer hield zich in deze kwestie nadrukkelijk op de vlakte: die stelde woensdag vast dat Wilders “op grond van de nationale wettelijke bepalingen” geen betrekking bekleedt “welke onverenigbaar is met het lidmaatschap van het Europees Parlement”. Oneerbiedig gezegd was de boodschap van lidstaat Nederland dus: Europees Parlement, zoek het zelf maar uit met je Europese regels.’

Dat laatste is raak geformuleerd. En niet zozeer deze opmerking is oneerbiedig als wel de opstelling van de Kamer. Die negeerde, al dan niet welbewust, het geldende Europees recht en het valt dan ook te voorzien dat de Kamer nog wel een berisping van de Voorzitter van het Europees Parlement tegemoet kan zien, hoe vriendelijk of omzichtig wellicht ook geformuleerd. Geen van de aanwezige 140 leden voelde zich kennelijk geroepen erop te wijzen dat het wel zo verstandig is het geldende recht te respecteren – een veeg teken.

NRCzaterdag

NRC Handelsblad, zaterdag 14 juni 2014, Opinie & Debat, pagina 2.

Mijn stukje richtte zich primair op de lakse houding van de Tweede Kamer, maar ik stipte er ook even in aan dat NRC Handelsblad woensdag op pagina 2 ten onrechte schreef dat kans groot is dat Wilders ‘straks enige tijd in het Europarlement kan plaatsnemen’. De kop – ‘Wilders kan tijdelijk zetel in Europarlement innemen’ – vatte de strekking van het bericht adequaat samen, maar was inhoudelijk onjuist. (Ik link nu trouwens naar de versie in de krant, de publiek toegankelijke webversie, waar ik woensdag naar verwees, blijkt te zijn aangepast: in ieder geval de tweede zin is later ingevoegd.) Dat stukje vormde voor mij ook de aanleiding om nader te regeren. Iemand vroeg mij namelijk of het nu achterhaald, onjuist of toch juist was. Het was dus onjuist, omdat het verzuimde de tweede essentiële voorwaarden te noemen waaronder de genoemde kans zou optreden, namelijk dat Wilders welbewust een valse verklaring zou ondertekenen en dat het Europees Parlement vervolgens zou verzuimen ‘aan de hand van uit publiek toegankelijke bronnen te verifiëren feiten’ vast te stellen dat zijn zetel vacant is. De kans is dus niet groot, maar vooralsnog klein.

Speculaties
Het duurde even voor de krant hierop terugkwam. Een dag later, donderdag 12 juni, kwam NRC Handelsblad op pagina 8 wel met een vervolgstuk, ‘Veel bijval voor Geert Wilders’, met – de kop is opnieuw adequaat – daarin enkele reacties van politici op Wilders’ streven naar een dubbelmandaat. Dat zou een mooie gelegenheid zijn geweest om de fout van de vorige dag te corrigeren, maar men liet dat na. Ook gisteren verscheen er bij mijn weten geen rectificatie. Maar vandaag opent het al aangehaalde hoofdartikel, dat dus ‘het standpunt van de krant‘ weergeeft, aldus:

‘Het lidmaatschap van het Europees Parlement is onverenigbaar met het lidmaatschap van Eerste en Tweede Kamer. Er bestaat geen misverstand over deze regel, die op Europees niveau is afgesproken en de status heeft van een verdragsafspraak. Ze geldt sinds 2004 voor alle lidstaten, behalve als er expliciet, op Europees niveau, een uitzondering is afgesproken. Ierse parlementariërs mogen bijvoorbeeld op grond van zo’n afspraak wel tijdelijk een dubbelmandaat uitoefenen, tot de volgende (nationale) verkiezingen. Voor Nederlandse nationale parlementariërs is geen uitzondering geregeld.
Geen dubbelmandaat dus: de regels zijn duidelijk.’

Dat klopt als een bus. Maar het is een wel erg impliciete wijze om het foutieve bericht van dinsdag te rectificeren. En gebeurt dat in feite wel? Beseft elke lezer dat de ferme woorden ‘geen dubbelmandaat’ ook betekenen: geen tijdelijk dubbelmandaat? En bedoelt de krant dat wel met zoveel woorden? Een eindje verderop schrijft men immers, dat Wilders nu anders redeneert dan voor de Europese verkiezingen:

‘het dubbelmandaat is volgens Wilders nu een “recht”. Via een advocaat kondigde hij aan dat hij het verbod op het dubbelmandaat via een spoedprocedure bij het Europees Hof van Justitie zal aanvechten. Deze aanpak leidde deze week tot speculaties over de mogelijkheid dat Wilders de facto een dubbelmandaat zal uitoefenen, in afwachting van de beslissing van de rechter. Die kan tot zes maanden op zich laten wachten.’

De lezer zou zo wellicht nog steeds op de gedachte kunnen komen: aha, een dubbelmandaat mag op zich niet, maar tot aan de uitspraak van de rechter zit het er misschien nog wel tijdelijk in. Maar er is geen verband tussen Wilders’ beroep op de rechter en het tijdelijk innemen van een zetel. Hij kan zo naar de rechter stappen en wellicht heeft hij dat al gedaan en anders gaat hij dat dus zeer binnenkort doen. Daarvoor hoeft hij geen zetel in te nemen. Dat er speculaties waren, daarin heeft de krant gelijk, maar hoe kwamen die in de wereld? Doordat secretaris-directeur Melle Bakker van de Kiesraad zich dinsdag wat onvoorzichtig uitliet tegenover BNR-radio. En de volgende dag corrigeerde de Kiesraad zijn woorden al impliciet.

Op eigen rekening
Dat er woensdag een foutief bericht in de krant verscheen, dat lijkt me op zich niets iets om al te knorrig over te doen. Zoiets kan gebeuren. De dag ervoor waren er immers op tal van plaatsen berichten met die inhoud verschenen, ook al omdat het ANP er een bericht over gemaakt had, waarin stond dat Wilders tijdens de procedure die hij aankondigde te beginnen, volgens ‘de interpretatie door de Kiesraad’ van het Reglement van het Europees Parlement ‘volledig recht’ had zitting te nemen in dat parlement: ‘Dat zou kunnen betekenen dat Wilders in elk geval tijdelijk de twee functies kan combineren.’ Dat was weliswaar inhoudelijk onjuist, maar journalistiek in zoverre correct dat men deze interpretatie toeschreef aan de secretaris-directeur van de Kiesraad. Ook het doorgeven van als zodanig onjuiste beweringen is een onderdeel van de journalistiek.

Het probleem met het bericht in de NRC van woensdag is echter wel dat het deze bron niet vermeldt. Men neemt de foutieve interpretatie over op eigen rekening en verwijst rechtstreeks naar ‘de regels van het Europees Parlement’ zelf. Dat is toch merkwaardig, omdat daarin toch duidelijk staat dat iemand pas na het ondertekenen van een schriftelijke verklaring dat hij (onder meer) geen lid van een nationaal parlement is, lid kan worden. Het is wel waar dat men ‘gedurende een bezwaarprocedure’ gewoon lid van het parlement blijft, maar dan moet men uiteraard wel eerst zitting genomen hebben.

Dinsdagse kennis
Er is echter nog iets merkwaardigs aan de hand met het NRC-berichtje van woensdag. Tot nu toe ging ik er vanuit dat het gewoon op onvoldoende informatie berustte. Redacteur komt woensdagmorgen op de krant, treft onder meer het ANP-bericht aan, en gaat op goed vertrouwen dat de uitlatingen van de secretaris-directeur van de Kiesraad wel klopten, aan de slag, zoiets. Je moet maar net een reden hebben om aan zijn woorden te twijfelen, doordat je bijvoorbeeld op inmiddels gepubliceerde tegenspraak stuit. Of je moet maar net op het idee komen om zelf eens de relevante wetsbepalingen door te nemen.

Maar wat schetst mijn verbazing? Ik was tot dusverre volledig afgegaan op de papieren krant. Maar nu ik de website van de NRC nog eens doorzocht op ‘dubbelmandaat’, kwam ik een bericht op de website van die krant van dinsdagmiddag 10 juni, al heel gauw dus, tegen, met daarin deze passage:

Het Hof van Justitie liet tegenover politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet weten dat een versnelde procedure een half jaar tot een jaar kan duren. Een uitspraak valt dus sowieso maanden na de installatie van het nieuwe Europees Parlement op 1 juli. Wilders heeft nog tot 25 juni om er zijn geloofsbrieven aan te bieden. En daarvoor moet hij ondertekenen dat hij niet een functie vervult die strijdig is met zijn zetel in het Europarlement, zegt Niemantsverdriet.
“Daar gaat de schoen wringen. Wilders vindt dat zijn zetel in de Tweede Kamer niet strijdig is, terwijl de regels van het Europarlement zeggen van wel.”
Wat er na 1 juli gebeurt, is dan ook ongewis. Waarschijnlijk wordt de zetel van Wilders in het EP vacant verklaard.’

Daar staat het dus al! De cursiveringen zijn van mij. De beide voorwaarden die dezelfde redacteur – het gaat me hier zeer beslist niet om personen, daarom vermijd ik namen zoveel mogelijk – de volgende dag zo opzichtig wegliet dat zijn stukje er onjuist door werd, worden hier gewoon genoemd: de verklaring en de mogelijke vacantverklaring.

Ik weet niet wat hier aan de hand is. Laat ik voorop stellen dat ik dit zeker geen ernstige zaak acht en dat het vrij toevallig was dat ik me er dinsdag in verdiepte, gewoon omdat ik voor mezelf even wilde weten hoe het nu zat en dat haastig, al te haastig, opschreef. De rest vloeide daaruit voort. Het is niet mijn intentie om NRC Handelsblad zwaar te kapittelen, maar de opstelling van de krant is wel raadselachtig: eerst een bericht publiceren waarvan men op het moment van schrijven al weet dat het zo onvolledig is dat het regelrecht onjuist is, en vervolgens pas na dagen zo indirect de fout corrigeren dat men zich kan afvragen of het eigenlijk wel om een impliciete rectificatie gaat.

 –

Juridische toetsing
Laat me vergund zijn hier enigszins vragenderwijs een algemene opmerking aan toe te voegen. Volgt de journalistiek – en ik besef dat het gevaarlijk is een dergelijke generaliserende term te gebruiken, de nodige caveats zijn dan ook op hun plaats – niet te veel de neiging van ‘de politiek’ – zelfde voorbehouden ook hier – om politiek gesteggel voor te laten gaan op zorgvuldige juridische toetsing? Van de Tweede Kamer weten we dat het politieke aspect vaak de voorrang krijgt op het juridische. Het is beschamend dat woensdag niet een van de 140 aanwezigen opstond en vroeg of men zich niet aan het recht moest houden.

Maar hoe zit het met de journalistiek? Voor een goede parlementaire verslaggeving is een gedegen kennis van het constitutioneel recht vereist. Men verslaat immers maar zo niet dingen die nu eenmaal gebeuren, men brengt verslag uit van een politiek spel dat aan regels gebonden is. Als een scheidsrechter de buitenspelregel overduidelijk niet toepast, dan zal een voetbalverslaggever daar melding van maken. Regels gelden immers en zijn een onmiskenbaar onderdeel van de werkelijkheid die men beschrijft. Er hollen niet maar wat mannetjes lukraak over een veld, hun interactie is regelgebonden. Zo is het ook in de politiek. Ook wat er in een parlement gebeurt, is gebaseerd op regels. Journalisten moeten daarom in staat zijn om het handelen van politici zelfstandig aan het recht te toetsen. Anders kunnen ze hun vak niet goed uitoefenen.

Nu twijfel ik er niet aan dat vele politiek journalisten over een gedegen juridische kennis beschikken – die kan men zich ook eigen maken zonder ooit rechten te hebben gestudeerd – maar maken ze er ook voldoende gebruik van? Gaan ze niet te vaak mee met loos gesteggel? Besteden ze vaak niet te veel aandacht aan ledig geklep van politici in plaats van dier handelen streng aan regelgeving en recht te toetsen?

Ik vraag het maar.

Naschrift (16.30 uur)
Enkele kleine feilen heb ik weggewerkt, al lijkt het mij sterk dat ik ze inmiddels allemaal gezien heb, maar inhoudelijk is er niets veranderd.

(145)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: