Krampachtig – Hoe het Trouw moeite kost een misser toe te geven

door Jan Dirk Snel

[Zaterdag 3 mei 2014] ‘Het is nu wachten of Trouw de benodigde moed de komende dagen alsnog op kan brengen.’ Dat was de vraag waarmee ik dinsdag mijn vorige stukje besloot. Het ging over de wijze waarop Trouw maandag in twee stukken een groep Nederlandse jongeren ongefundeerd als neofundamentalisten wegzette.

Beginselvast
TrouwFundamentalismeNu we het eind van de week bereikt hebben, kunnen we de vraag beantwoorden. Hoe ging Trouw verder met de affaire om? Woensdag verscheen er een hoofdredactioneel commentaar dat geheel anders van toonzetting was. De titel, waar we in dit geval – de krant spreekt immers zelf – op af mogen gaan, gaf dat al aan: ‘Je christen noemen is onder jongeren een statement geworden’. En het sprak over het ‘ontstaan van een kern van jonge, beginselvaste gelovigen’. Die aanmerkelijk zakelijkere typering viel ook de ombudsman van NRC Handelsblad, Sjoerd de Jong, op, die vandaag schrijft over de typering ‘fanatiek’ die maandag in zijn krant gebezigd werd, ironisch genoeg om juist het etiket dat Trouw die ochtend hanteerde, te vermijden, zoals hij uitlegt.

Donderdag plaatste Trouw een opinieartikel waarin Tom Mikkers betoogde dat neofundamentalisme ‘geen back to basic belief’ maar comfortchristendom is. En vandaag bood de opinieredactie nog eens plaats aan twee artikelen over het onderwerp. Freek Houweling stelde voor om de betrokken jongeren niet neofundamentalistisch, maar ‘vrolijk orthodox’ te noemen. (De iets langere en voor ieder toegankelijke versie staat trouwens op zijn weblog.) En vaste columnist James Kennedy schrijft dat de begrippen fundamentalist en neofundamentalist ‘de wijze waarop jonge christenen in het leven staan’, vertekenen. Ook hij merkt op dat ‘het SCP-rapport dit begrip niet zelf heeft verzonnen’ en dat de auteur het begrip ‘zelfs enigszins gechargeerd’ lijkt te vinden. Inmiddels weten we dat Joep de Hart de typeringen fanatiek en neofundamentalistisch gewoonweg ‘onjuist’ acht, zoals hij ook de NRC-ombudsman vertelde.

Er valt weinig aan te merken op al die vervolgstukken in Trouw en in het commentaar van de hoofdredactie zou men zelfs een impliciete correctie kunnen zien, maar wat de krant ondertussen heeft nagelaten, is om zelf met zoveel woorden mee te delen dat de aanduiding die maandagmorgen in twee artikelen (en een kop) gebezigd werd, simpelweg onjuist was. Een expliciete rectificatie was overtuigender geweest. Openlijk toegeven dat je een fout gemaakt hebt, maakt een betrouwbaardere indruk dan zwijgen of ergens omheen draaien. Mijn vorige stukje werd op Twitter druk verspreid en ik denk dat dat komt omdat veel mensen al wel aanvoelden dat de berichtgeving in Trouw niet kon kloppen en het SCP-rapport geen recht deed, en dat nu bevestigd zagen.

Uitlichten
Het lijkt er echter een beetje op dat een en ander niet werkelijk tot de betreffende deelredactie door wil dringen, nog steeds niet. Toen dinsdag iemand op Twitter over een ‘misser’ repte, vroeg de redactie religie & filosofie: ‘misser? Wij horen het graag als u feitelijke onjuistheden in onze berichtgeving hebt gezien.’ Een fout zou men corrigeren. Maar er waren natuurlijk wel degelijk feitelijke fouten gemaakt: het rapport muntte de term niet en duidde de betreffende jongeren niet onbekommerd aan op de wijze die Trouw deed voorkomen.

KlapsterVanmorgen verscheen er een vermakelijk stuk op de site van de Volkskrant, Lopend Vuur: hoe de media aan de haal gingen met ‘neofundamentalisme’, waarin ook mijn stukje van dinsdag een rol speelt. Ik heb er op zich weinig aan toe te voegen. Wat vooral opvalt, is de enorme krampachtigheid bij Trouw. In plaats dat men openlijk toegeeft dat men in de fout is gegaan, wurmt men zich in de ingewikkeldste bochten. Zo legt de chef van de redactie religie en filosofie uit ‘dat is gefocust op de meest in het oog springende metafoor’. ‘Dat is een legitieme journalistieke benadering: je licht eruit wat het meest opvalt.’ Tja, je mag er natuurlijk best uitlichten wat het meest opvalt, maar dan moet dat nog steeds wel kloppen en zonder nadere caveats was dat hier nu eenmaal niet het geval. Hij zegt ook nog dat ‘de term niet door Trouw is verzonnen, maar in het rapport staat’. Tja, dat de term al bestond, was duidelijk – en dat had ik zelfs expliciet opgeschreven – maar de neofundamentalist die Trouw beschreef, was zó wel een verzinsel van eigen makelij – en daar gaat het om. En de uitleg dat de term ‘niet te letterlijk’ moest worden genomen en daarom in de kop tussen aanhalingstekens was gezet, maakt het er ook al niet beter op: in het stuk zelf kwamen die aanhalingstekens niet voor en de lezer denkt bij het zien van de kop juist eerder dat het om een letterlijk citaat uit het rapport gaat.

De Volkskrant schrijft ook nog dat ik ‘niet te spreken’ was over het weglaten van de laatste alinea in mijn briefje. Ik begrijp die formulering, maar het valt op zich wel mee. Zo gaan dingen nou eenmaal bij kranten, ik weet dat al langer. Inkortingen horen erbij. Maar toen ik ontdekte dat de essentie uit mijn briefje verdwenen was – en het zo onbedoeld zelfs een geheel andere strekking kreeg: alsof het gebruik door de krant gerechtvaardigd was – voelde ik me wel min of meer gedwongen het volledige briefje op mijn weblog te plaatsen. Anders had ik dinsdagmorgen zeker geen weblogstukje aan het thema gewijd. Ik kan er ook van leren dat je ingezonden briefjes zo moet formuleren dat de centrale boodschap domweg niet verwijderd kan worden. Dat de geschrapte alinea ‘te gedetailleerd’ was, lijkt me overigens sterk. Ik hoop tenminste maar dat de lezer van het Volkskrant-stukje na de confrontatie ermee de kluts niet volkomen is kwijtgeraakt. Ik had trouwens nog vergeten op een niet onbelangrijk (vierde) detail te wijzen: dat een ‘hang’ naar iets – in dit geval dus ‘neofundamentalisme’ – nog wel iets anders is dan het verschijnsel als zodanig.

Vermakelijk
Relevant is overigens de mededeling in de Volkskrant dat ‘de tekst’ – van beide artikelen, neem ik dan maar aan – aan Joep de Hart was voorgelegd en dat die dus niet erg scherp had gekeken. Het verklaart wellicht ook zijn milde reactie, al kenmerkt hem dat mogelijk meer in het algemeen: ook jegens de NRC betoont hij zich nu vergevingsgezind. Aan de eigen verantwoordelijkheid van de redactie doet het natuurlijk niet af. Zo’n fout, dat kan natuurlijk gebeuren en daar hoeven we ons niet zo druk over te maken. Maar dat de redactie – ik heb bewust geen namen genoemd, het gaat me er niet om individuele personen te hekelen – tot op heden zo krampachtig blijft doen, dat is bevreemdend.

Of misschien wel gewoon komisch of vermakelijk. De krant bewijst er zichzelf geen dienst mee.

 ♦

Naschrift (gewijzigd: 14.30 uur)
Bovenstaande tekst komt voort uit twee naschriften die ik vandaag bij mijn vorige stukje geschreven had. Pas nadat ik vanochtend rond tien uur al een (tweede) naschrift geplaatst had, kwam het overzicht uit de Volkskrant mij onder ogen. Ik heb daar toen eerst nog een volgend (derde) naschrift aan gewijd. Maar met in totaal drie naschriften werd het een wel erg rommelige bedoening. Daarom heb ik daarna besloten de twee naschriften vandaag samen te voegen tot bovenstaand stukje. Vooral uit praktische overwegingen verschijnt dat dus hier afzonderlijk. Het is bepaald niet mijn bedoeling om de zaak groter te maken dan die is. Waar gehakt wordt, vallen spaanders. Alleen heeft het opruimen ervan bij Trouw enige voeten in de aarde. (En dan hoop ik maar dat de combinatie van deze twee zegswijzen geen al te ingewikkelde beelden oplevert.)

(139)

One Trackback to “Krampachtig – Hoe het Trouw moeite kost een misser toe te geven”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: