Meer van dingen dan van mensen houden

door Jan Dirk Snel

Een beetje kabinet maakt meer kapot dan je lief is.

Door te bezuinigen bijvoorbeeld. Ja, ik weet het, de staatsfinanciën of anders wel de interpretatie daarvan door de minister van financiën of internationale afspraken dwingen bewindslieden keuzes te maken. Naar mijn idee hebben kabinetten in tijden dat het goed gaat, en trouwens eigenlijk altijd wel, al te zeer de neiging om onnodig nieuwe dingen te initiëren en hebben ze in tijden dat het slecht gaat, al te zeer de neiging verantwoordelijkheden die de overheid al lang geleden op zich nam, op onverantwoorde wijze te beëindigen. Maar daar moet ik het later misschien nog maar eens over hebben. Nu gaat het me om iets anders.

Bezuinigingen
De ene bezuiniging komt harder aan dan de andere. Vrijdag trof ik in mijn e-postvak een persbericht aan met het opschrift ‘Centrum voor Parlementaire Geschiedenis geschokt door bezuinigingsplan’. Hier kunt u de tekst lezen, waar een uitgebreidere persverklaring bij hoort. Het is bepaald niet leuk en ik kan me de geschoktheid voorstellen. Het CPG doet mooie dingen. De vele publicaties – waarvan een deel online beschikbaar is, kijk op de website verder onder ‘publicaties’ – maken het direct duidelijk. Men doet grondig onderzoek naar de geschiedenis van de Nederlandse kabinetten na 1945, maar daarnaast timmert men ook aan de weg met voor een groot publiek zeer toegankelijke publicaties. De kwaliteit die het centrum levert, is onomstreden. De ‘verbijstering’ is terecht. Hier wordt mooi werk maar zo afgebroken. Alleen omdat er bezuinigd moet worden. En om heel veel geld op de begroting gaat het helemaal niet.

Exif_JPEG_PICTURE

Koninklijk Instituut voor de Tropen. Mauritskade, Amsterdam.

Maar er zijn bezuinigingen die nog veel harder aankomen. Bij het Koninklijk Instituut voor de Troepen wordt bijvoorbeeld de bibliotheek gesloten. Nee, het is erger: een verzameling van negenhonderdduizend boeken, kaarten, tijdschriften en andere documenten wordt ontmanteld. ‘Tropeninstituut pleurt bibliotheek in container’ stond er boven de noodkreet die Han van der Horst schreef, en niet geheel ten onrechte. Nee, uiteraard wordt niet alles maar zo weggegooid. Voor ongeveer een tiende deel van het materiaal, dat van voor 1950, heeft de overheid een ‘publieke zorgplicht’ en ook van de rest probeert men zoveel mogelijk elders onder te brengen. Wat in bruikleen is of geschonken is, wordt teruggegeven. Maar een deel zal verloren gaan, als er niet toch nog een oplossing komt. Het snijdt je door de ziel.

Het gaat om mensen en het gaat om dingen. De overheid meent die mensen niet meer te kunnen betalen en dus gaan ook de instellingen die ze in stand houden, en gaan ook de dingen – boeken, kaarten, gebouwen soms – die ze beheren, eraan. Omdat er nu even geen geld is. Maar als er straks wel weer geld is, is alles dus ook weg. Sommigen dingen kunnen misschien wel weer opgevat worden. De parlementaire geschiedschrijving van het naoorlogse Nederland kan over een paar jaar mogelijk wel weer voortgezet worden. Maar die bibliotheek van het KIT die in de loop van een paar honderd jaar opgebouwd is en waar het Tropeninstituut nu al tientallen jaren voor zorgt, die is dan voorgoed weg.

Dingen en mensen
Zijn dingen belangrijker dan mensen? Dertien jaar geleden maakte Wim Kayzer de serie Van de schoonheid en de troost, waarin hij zesentwintig schrijvers, wetenschappers, filosofen, beeldend kunstenaars en musici ondervroeg. Die werd afgesloten met ‘De samenkomst’ waarbij twintig van de ondervraagden met elkaar in gesprek gingen. Ik herinner me daarvan een interessante botsing tussen George Steiner en Martha Nussbaum. Ik moet een beetje een slag om de arm houden, omdat ik dit uit het hoofd opschrijf, maar voor vier euro kunt u me desgewenst controleren. Als ik het me goed herinner, betoogde Steiner op een gegeven moment dat we uiteindelijk meer om cultuur dan om mensen geven. Zoiets althans. En Nussbaum werd daar erg boos om. ‘Dat kun je niet menen, George!’

Daar heb ik vaak aan moeten denken. Men kan zich de primaire emotie van Martha Nussbaum goed voorstellen. En toch, toch denk ik dat Steiner een belangrijke opmerking maakte. In zekere zin houden we meer van cultuur dan van mensen. Er zijn dingen die mensen overleven en die geordend menselijk leven ook mogelijk maken. Instituties bijvoorbeeld. We kunnen de geschiedenis van landen, van instellingen, van musea, van bibliotheken, maar ook van ondernemingen en gewone woonhuizen vertellen en die kunnen zich over vele decennia of eeuwen uitstrekken. Ze waren er voor we geboren werden, en ze zullen er na onze dood nog zijn. Vaak althans, niet altijd, want daar gaat dit stukje nu juist over. Het is mogelijk om wat in vele tientallen of honderden jaren is opgebouwd, zo maar in één keer voorgoed kapot te maken. Dat hoort ook bij de geschiedenis. Maar in een tijd van vrede en welvaart – ja, ondanks de ‘crisis’ is de welvaart nog steeds groot – is het onverantwoord.

Instellingen en dingen van waarde geven het menselijk leven betekenis. In die zin gaan ze ook boven het kleine leven van individuele mensen uit. Maar ze zijn ook belangrijk voor die levens. En in die zin houden we terecht meer van dingen dan mensen. Het gaat bovendien niet om een werkelijke tegenstelling, want die dingen zijn er voor mensen. En die dingen zijn door heel veel mensen voor ons opgebouwd en kunnen mensen die na ons komen, nog steeds van dienst zijn. In die dingen gaat het om de betekenis van menselijk leven. Het gaat niet om het ene moment, maar om de duur. Het gaat ook om het werk en de inspanningen van al die mensen voor ons. En om de mogelijkheden voor mensen die na ons komen.

Waarde
In zekere zin houden we dus meer van dingen dan van mensen, juist omdat we van mensen houden. Het gaat er vooral om wélke dingen we van waarde achten. Voor mensen.

(102)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: