Lex Runderkamp (NOS) en zijn moeizame verhouding tot de waarheid [Marinab V]

door Jan Dirk Snel

.:.

Vooraf. Dit is al het vijfde stuk over de omstreden reportage van Lex Runderkamp. Ik had dat niet voorzien, maar de man is hardnekkig. Een reactie van Kees Hulsman op ’s mans optreden vanmiddag in Dit Is De Dag staat in mijn vorige blogpost. Mijn vier voorgaande stukken vindt men met titel al en rechts vermeld. Voor het gemak: één, twee, drie, vier.

.:.

Ergens aan de oevers van de Nijl (foto: Gerry Gelens)

Laten we nog eens goed naar het tweede verweer van Lex Runderkamp op kritiek op zijn reportage van 26 november 2011 over de aanval op een kerk in aanbouw in El-Marinab op 30 september 2011 kijken. Eerst zal ik wat hij nu schrijft, leggen naast de reportage. En vervolgens zal ik naar zijn huidige aanpak kijken.

Ik ga in op vier van de vijf punten uit mijn eerste kritiek, een stramien dat ik ook in mijn tweede stuk gevolgd heb en dat ik nu dus voor de derde keer als ordeningsprincipe neem: of er al eerder een kerk in aanbouw was in El Marinab (2), of het om een kerk of een gastenhuis (ontmoetingsplek, verenigingsgebouw) ging (3), wie de brand stichtte en het gebouw aanviel (4) en of er een onderzoek was (5). De eerste vraag die ik toen stelde, die naar het aantal (1), is al eerder beantwoord. Runderkamp schatte met dertig het aantal kopten wel wat laag in, het waren er waarschijnlijk iets meer, maar groot was het aantal ook niet.

Was er al een kerk? [2]
In de reportage stelde Runderkamp:

‘De kleine groep van 30 kopten heeft in dit dorp nooit een eigen kerk gehad.’

Nu schrijft hij ineens iets heel anders:

‘Het huis waar 80 jaar religieuze diensten zijn gehouden is niet aangevallen, niet in de brand gestoken, het staat er nog steeds, ongeschonden. Er is in het dorp sprake van twee locaties die bijna iedereen door elkaar haalt. Het gebedshuis is een laag gebouw op ongeveer 60 – 70 meter van de kerk in aanbouw. Geen moslim heeft zich vergrepen aan de erkende gebedsruimte van de kopten.’

En in antwoord op reacties:

‘Ik stel dat de kerk waar de kopten decennia lang hun diensten konden houden (onder alle islamitische beperkingen) niet vernield is. Het gebouwtje staat op 60-70 meter van de omstreden kerk in aanbouw. Daar heeft nog geen enkele criticus iets feitelijks over gezegd. Ook niet Kees Hulsman, de man die er een dag na de brand was. Zijn site voedde de wereld met het bericht dat de kerk, waar kopten al 80 jaar gebedsdiensten houden, vernield is. Ik spreek dat tegen. Zo simpel is debat over feiten.’

Duidelijk. Runderkamp erkent nu wel dat er een gebedshuis was en hij noemt die ook een kerk. Ook in een andere reactie heeft hij het nog een keer over de ‘oude kerk’. Toen hij in de reportage zei dat de kopten nooit een eigen kerk hadden gehad, sprak hij dus niet de waarheid. De vraag is of hij dat toen al wist of pas nu, lang na terugkeer, ontdekte dat het gebouwtje waar hij op doelt, bestaat. Het bepaalt het verschil tussen onwaarheid en leugen.

De enige vraag die dan nog overblijft, is of het ontmoetingshuis dat er nu nog is en dat ook door Lamis Yahya in haar rapport van 13 oktober beschreven wordt en waarvan ze foto’s toont, de oude gebedsruimte was of dat er op deze plek een inmiddels afgebroken kerk staat. Het is dus niet waar dat Hulsman er niets over gezegd heeft; zijn mede-onderzoekster heeft dat samen met hem wel gedaan. Runderkamp schrijft:

‘Alle critici op mijn blog vergissen zich als ze zeggen dat er al een kerk stond op de plek waar gebouwd werd.’

Daarmee misleidt hij de lezer. De vraag was niet of er op dezelfde plek al een kerk had gestaan, de vraag was of er in El Marinab überhaupt een (niet van buiten herkenbare, wel alom gekende) kerk was geweest. Ook al zou de vorige kerk niet op de plek van de nieuwbouw hebben gestaan – ik ga dat nu niet tot op de bodem uitzoeken – dan is dat voor de vraag of Runderkamp de waarheid sprak, niet relevant. Mijn indruk is dat Lamis Yahya er niet helemaal uitkwam:

‘So now, I am confused as to which one was the church and which building was the meetinghouse since Yūsuf Mu’awad had two houses,’

Maar het doet er niet toe. De oude kerk was een vroeger huis van die Yūsuf Mu’awad en of de oude kerk nu het nog bestaande ontmoetingshuis is of op de plek van de nieuwbouw stond en afgebroken is, maakt principieel geen verschil. In beide gevallen was er al decennia een gebedsruimte die als kerk functioneerde, en in zijn reportage deed Runderkamp het tegendeel voorkomen. Impliciet geeft hij nu toe dat hij niet de waarheid sprak.

En het is dus ook niet waar dat de site van Hulsman de wereld ‘voedde’ met het bericht dat de kerk, waar kopten al ‘80 jaar’ gebedsdiensten houden, vernield is. Die site heeft juist vanaf het begin, dat is dus het door Jayson Casper opgeschreven telefonische verslag van Hulsmans eerste bevindingen, dat op maandag 3 oktober een klein uur na middernacht werd gepubliceerd, verteld dat er bouwwerkzaamheden gaande waren. Expliciet wordt er gesproken over christenen die begonnen met de ‘construction of the domes without community agreement’.

Kerk of verenigingsgebouw [3]
De vraag of het gebouw in aanbouw een kerk of een ontmoetingsplek zou worden, is, zoals ik al eerder liet zien, ingewikkeld. Uit het fragment met vader Salib dat in de reportage wordt gebruikt, blijkt dat hij zegt dat men het dan anders zal noemen:

‘We kunnen een afspraak maken: we noemen het een ontmoetingsplek. En als het toch een kerk blijkt te zijn hebben jullie het recht hem te vernietigen.’

Dat impliceert dus dat hij ervan uitging dat het gebouw als kerk zou functioneren, zou ik zeggen. Anders hoef je niet zo expliciet te zeggen dat je het anders noemt. De vraag of er vergunningen waren voor het gebouw zoals het verrees, is verder niet relevant. Runderkamp had het in zijn reportage niet over vergunningen en of die al dan niet klopten. Hij weet daar nu ineens van alles van, terwijl Hulsman en Yahya het wat lastiger vinden. Het doet er niet toe.

We kunnen vaststellen dat sommige islamitische dorpsbewoners een gebouw met enkele koepeltjes dat gebouwd werd, niet als een gastenhuis (of ontmoetingsplek of verenigingsgebouw) beschouwden en dat de kopten dat mogelijk wel deden. Het lijkt ook helder dat allen wisten dat het gebouw als kerk zou gaan functioneren. De enige vraag was hoe je het noemde en hoe het er van buiten uit zag en wat men accepteerde.

Wie stak het gebouw in brand? [4a]
De reportage begint zo:

‘In dit dorpje aan de Nijl, Marinab, zijn de meeste inwoners gelovige moslims. Maar een kleine groep van ongeveer dertig mensen is christen. Hun kerk stond twee maanden geleden ineens in brand en werd daarmee wereldnieuws.’

De reportage laat vervolgens beelden zien van een gebouw dat brandt en Runderkamp zegt er bij:

‘De brand, zoals de kopten hem zelf filmden op 30 september, zou zijn aangestoken door de jonge moslims uit het dorp.’

De kijker kan hier maar één conclusie uittrekken: ook volgens Runderkamp stond het kerkgebouw in aanbouw in brand. Even later neemt het verslag echter een wending:

‘In Cairo gingen kopten de straat op om te protesteren tegen de aanval op hun heiligdom in Marinab. 28 kopten kwamen daarbij om het leven.
Maar in het dorp blijkt het verhaal toch anders te zijn. Om te beginnen is er geen kerk in de brand gestoken. De brand was op deze bouwplaats, waar een kerk moest verschijnen.’

Dat er geen kerk in brand is gestoken, maar een kerk in aanbouw, is een loze en voor de niet ingevoerde kijker een misleidende bewering. Bij zijn optreden vanmiddag voor Dit Is De Dag op Radio1 vertelde hij dat hij ‘lopende in dat dorp’ ‘ontdekte’ dat het om een nieuwe kerk in aanbouw ging. Dat is dus opnieuw een bewijs dat hij zich niet voorbereid had. Hij had dat al weken voor hij afreisde, kunnen weten. Alle goede verslagen vertelden vanaf het begin dat het om een kerk in aanbouw ging.

Natuurlijk moet je dat voor de kijker uitleggen, maar het is dan nergens voor nodig om eerst te doen alsof het om een bestaande kerk ging en om daarna te onthullen dat dat niet zo was. Runderkamp had vanaf het begin gewoon kunnen vertellen dat het om een nieuw kerkgebouw in aanbouw ging, dat een oude niet zichtbare kerk moest vervangen (waar die ook stond).

Het slot van de reportage introduceert Runderkamp zo:

‘En dan nog de brand zelf. De moslims ontkennen dat zij het vuur hebben aangestoken. Op de dag van de brand zou de gemeente de koepels komen verwijderen.’

Dan verschijnt Abdallah Ali – ‘(moslim)’ staat erbij – in beeld en die zegt:

‘Op het moment dat de moslims de moskee uitkwamen hadden de kopten al autobanden verzameld in het huis naast het gebouw. Er kwam rook van de banden. Dus we gingen allemaal helpen om de brand te blussen ook al was het in hun buurt. Moslims renden daarnaartoe. En toen we daar stonden belden ze de politie om te roepen dat de moslims alles in brand staken.’

Waarop Runderkamp het verhaal zo besluit:

‘Er is in Egypte geen politie die uitzoekt wie de brand heeft aangestoken. ‘We gaan er eigenlijk allemaal blindelings vanuit dat de moslims dat gedaan hebben, maar er zijn echt sterke aanwijzingen dat iedereen – ook de internationale gemeenschap – reageert op verkeerde feiten.’’

Waar gaat dit over? Elke kijker zal toch zeggen: over de brand in de kerk in aanbouw. Als je, als je eenmaal meer weet en heel goed kijkt, zie je dat Abdallah het alleen over de brand van autobanden naast de kerk heeft. Maar elke kijker zal toch onmiddellijk denken dat de brand daar begon en oversloeg naar de kerk in aanbouw. De reportage ging immers over een kerkbrand, niet over een brand in een werkplaats met autobanden. En als Runderkamp aan het eind zegt dat we er ‘allemaal blindelings vanuit dat de moslims dat gedaan hebben’, dan denkt elke kijker aan het in de fik steken van de kerk. En als hij vervolgens zegt dat iedereen daarmee op de ‘verkeerde feiten’ reageert, dan is de suggestie niet anders dan dat de kopten de kerkbrand veroorzaakt hebben.

Runderkamp komt nu met een verhaal dat de grootste brand ‘naast de kerk in een winkel en een kantoortje van de rondreizende priester Makarios’ was. Kan heel goed, maar daar ging zijn reportage niet over. Het kan waar zijn dat er geen vuurzee in de kerk was, er was wel vuur. Dat er dan ‘nauwelijks brandsporen’ – na bijna twee maanden dus – zijn, is volkomen irrelevant. Er was brand, punt uit.

De echte vraag: wie viel aan? [4b]
Runderkamp voert nu een commissie op die ‘concludeert dat niet is te bewijzen dat mosliminwoners van het dorp het gebouw in brand hebben gestoken.’ En hij heeft een merkwaardige werkelijkheidsopvatting: er was wel brand, maar nauwelijks brandsporen en daarom kun je dus niet zeggen dat moslims de brand gesticht hebben? Hoezo? Steken moslims alleen felle vuren aan en kunnen ze geen kleinere brandjes stichten? Absurd. En:

‘Ten tweede concluderen de zes rechters dat de kopten geen ondersteunend bewijs hebben voor hun claim dat moslims de brand hebben gesticht.’

O, er is geen ‘ondersteunend bewijs’? Laten we eens kijken. In haar uitgebreide rapport laat Lamis Yahya generaal Muhammad Badrān, het hoofd van de security aan het woord en ik heb me inmiddels laten onderrichten dat dat toch de politie is en dat die in Egypte rangen als in het leger kent. Badran verklaarde op 1 oktober 2011::

“On Friday (September 30 th), about 1,000 Muslim youth had gathered at the building to demolish it, closing the street. They all had their own simple hammers and instruments that could not break the walls. Also, they are not workers, so one of them set a fire inside the building to ensure the demolition of the cement building,“ the General explained. “Near the building a storehouse where the stuff of the old church was stored like carpets, blankets, and wheels of cars was set on fire as well. So this is how the fire spread out all over here.”

Lamis Yahya vraagt daarop waarom de security of het leger niet probeerden tussenbeide te komen en de jongeren poogden te stoppen. De generaal antwoordde daarop:

“There were well over 1,000 people and all were very excited”.

Dat is de kern van de zaak: er was een grootscheepse aanval van moslimjongeren op het kerkgebouw in aanbouw en ze vernielden het daarbij en er was ook sprake van brand. Uiteraard ligt het dan voor de hand om te denken dat de aanvallers het gebouw dat ze aan het vernielen waren, ook in de fik hebben gestoken. Maar als nou niemand de man met de lucifers heeft gezien, is het dan de meest relevante vraag wie ze bij zich had? De brand is namelijk slechts een onderdeel van het grote verhaal: een uitgebreide aanval van minstens honderden, waarschijnlijk meer dan duizend jongeren op het gebouw dat ze vernielden. Is dat geen ondersteunend bewijs?

Niemand twijfelt aan de al weken durende bedreigingen tegen het gebouw. AINA, ik liet het al in mijn eerste stuk zien, schreef er op 9 september in het begin van de nacht al over. Dat was dus drie vrijdagen eerder:

‘Village Muslims, backed by Muslim Salafists from neighboring villages, have threatened to demolish the church on Friday September 9 after prayers and use it as a mosque.

Pas op de vierde vrijdag hierna werd het voornemen ook in daden omgezet. Niemand, moslims niet, kopten niet, de security niet, de gouverneur van Aswan niet, letterlijk niemand twijfelt aan het grootscheepse karakter van de aanval en van de vernielingen. En dan gaat Runderkamp dus neuzelen over wie toch wel het vuur te midden van de grootscheepse aanval mag hebben aangestoken. En over een eventueel aandeel van kopten daarbij zijn er niet meer dan geruchten en die werden door Hulsman en Yahya dus al op de eerste dag na de aanval opgetekend en vermeld in het grote rapport van 13 oktober. Runderkamp had het gewoon over de kern moeten hebben.

Hij houdt zich ook nu van de domme. Zie deze reactie gisteren op Twitter:

@jajpater citeer mij eerst eens dat ik beweerd zou hebben dat de kopten de kerk zelf in brand hebben gestoken #temakkelijkekritiek

En vandaag dus zijn optreden bij Dit Is De Dag, dat de redactie zo samenvatte:

‘Ik heb nooit beweerd : Kopten hebben de brand zelf gesticht. @LexrunNOS in #DIDD #Radio1 @JDSne@JosStrengholt’

Ja ja, zeggen dat iedereen er vanuit gaat dat de moslims het hebben gedaan en dat mensen dan op ‘verkeerde feiten’ – de foute zegswijze blijft grappig – reageren en dan niet doen alsof je zelf gesuggereerd hebt dat de kopten het gedaan hebben? Kom nou. Zo kun je dus alle mogelijke onzin vrijelijk de wereld insturen en dan vervolgens toch volhouden dat je het niet beweerd hebt. Grootse perspectieven voor fantasy als journalistieke categorie openen zich hier.

Onderzoek [5]
In de reportage zei Runderkamp:

‘Er is in Egypte geen politie die uitzoekt wie de brand heeft aangestoken.’

Nu schrijft hij ineens:

‘Zes rechters uit Caïro hebben in oktober feitenonderzoek gedaan in Al Marinab (commissie Omar Marawan).’

Ja, rechters zijn geen politiemensen, maar de suggestie is toch dat officiële instanties niets uitzochten. Nu meldt Runderkamp iets anders. Opnieuw blijkt dat hij kennelijk slecht voorbereid op pad was gegaan. Verder is dit geen belangrijk punt. Alleen vanwege de systematiek en de overeenkomst met mijn eerdere blogs behandelde ik het even.

De methode: 1. Runderkamp verzint een eigen tegenstander
Gisteren had ik haast en daarom kon ik toen alleen iets zeggen over Runderkamps aanpak. Ik herhaal dat nog kort. Ging Runderkamp in zijn eerste blog al niet in op de beschikbare kritiek, in zijn tweede blog doet hij dat opnieuw niet. Hij zet niet de kritiek op een rij, maar pakt een redactioneel uit een Egyptische krant, Watani, van 6 november en gaat dat zitten bekritiseren. Het is een afleidingsmanoeuvre. Of beter gezegd: het is ronduit bedrog. Of die krant nu wel of geen foutjes maakte, is ook niet relevant. Ik peins er ook niet over om dat te gaan uitzoeken. Het stuk was al geschreven voor Runderkamp op pad ging en het bevat geen kritiek op zijn reportage. Runderkamp schrijft nu:

‘De Engelstalige website Arab West Report van de Nederlander Kees Hulsman vat uitstekend samen wat er in Marinab gebeurd zou zijn volgens de algemene lezing.’

Hij weet heel goed dat dat niet waar is. Die website nam slechts een artikel over. De website vat hier helemaal niets zelf samen. Flauwekul. En het is volstrekt onduidelijk waarom Runderkamp juist dit stuk pakt. Het is de behoefte aan een stropop. In plaats van op bezwaren op zijn reportage en zijn beweringen in te gaan, valt hij dus een stuk aan dat hier totaal irrelevant is.

2. De methode: Runderkamp beschuldigt Hulsman
Runderkamp kiest ook verder voor de aanval in plaats van kritiek te beantwoorden. Hij schrijft:

‘Kees Hulsman, hoofd van Arab West Report, die kort na de brand in het dorp was, erkent inmiddels dat moslims inderdaad meteen met het verwijt kwamen dat kopten de brand zelf hadden gesticht.’

Het is een smerige formulering: ‘erkent inmiddels’. Dat impliceert dat Hulsman vroeger zoiets ontkend zou hebben, maar nu wel moet toegeven dat het verwijt tegen de kopten bestond. Het is flauwekul. In het verslag van Lamis Yahya van 13 oktober, waar Hulsman ook zelf aan bijdroeg en dat onder zijn supervisie gepubliceerd werd, schreef zij al in het hoofdstukje over de visies van de jonge moslims ter plekke:

‘Then Muslims then protested again on Friday morning (September 30th) in one of the streets close to the building. They saw one of the Christians burning a tire from an abandoned house, and they had to put out the fire. I was told that an old woman was about to choke from the smoke, but the Muslim young men carried her to an ambulance. We waited for promises of a solution from the governor, but it was in vain.’

Kortom, Hulsman erkent helemaal niet ‘inmiddels’ iets. Hij had de geruchten op de eerste dag gehoord en ervoor gezorgd dat ze opgeschreven en gepubliceerd werden. Runderkamp kon dit weten voor hij afreisde. Yehya gelooft de beschuldigingen van Abdallah niet, schreef ze eergisteren, 6 december in een nadere reactie op Runderkamps beweringen:

‘I do not trust the accusations of Abdallah for the following reasons:
He claims that Copts initiated the fire in the tires to create smoke and to accuse Muslims that they burn the building. This is in my view illogical. Why would they do that? To accuse Muslims to destroy the church under construction? That makes no sense. It more seems an apologetic way of reasoning to protect himself or the group who destroyed the church under construction.
‘Abd Allah said in the film that smoke came from the tires, but ‘Abd Allah himself did not directly claim that Christians had set fire. He just insinuated this and Runderkamp thus concluded it must have been a Christian. ‘Abd Allah can now claim to the police, if this would be investigated, that he never said Christians did so. He thus used words to protect himself. Runderkamp has not noticed the trick that ‘Abd Allah played on him.’

Ook dit is kritiek die Runderkamp kon kennen voor hij zijn tweede blogstuk gisteren publiceerde, en waar hij niet op ingaat. Maar afgezien van alle waarschijnlijkheden en onwaarschijnlijkheden: de centrale vraag is niet wie de lucifers of de aansteker bij zich had, de vraag is wie de kerk in aanbouw aanviel. En daarover bestaat geen enkele twijfel. De beschuldiging tegen Hulsman deugt van geen kant.

Vier punten
Laten we resumeren. Runderkamp heeft op minstens vier belangrijke punten moeite met de waarheid.
1. In de reportage beweerde hij dat er de kopten in Marinab nooit een eigen kerk hadden, nu geeft hij dat wel toe. De vraag is of hij dat ook al wist toen hij ter plekke was. En waarom hij dan nu niet duidelijker toegeeft dat hij in de reportage iets beweerde dat onwaar was. De lezer kan het nu alleen ontdekken door zelf goed op te letten.
2. Runderkamp insinueert wel degelijk dat kopten het gebouw zelf hebben aangestoken. Wie zou het anders in zijn vertelling nog kunnen zijn? Hij heeft nog steeds geen enkel bewijs dat het zo is. Maar dan nog. Hij kon heel goed weten dat honderden moslimjongeren, mogelijk meer dan duizend, het kerkgebouw aangevallen hebben en vernield hebben. Dat is het punt. Het hele punt van de brandstichting is een detail daarbinnen. De hele vraagstelling van de reportage is misleidend en bedrieglijk.
3. Runderkamp gebruikt nu een stropop, pakt een willekeurig artikel dat niets met zijn reportage te maken heeft en schrijft dat toe aan Arab West Report van Kees Hulsman, terwijl hij weet dat dat niet waar is.
4. Hulsman insinueert dat Hulsman ‘inmiddels’ iets ‘erkent’, wat die zelf heeft helpen publiceren. Het is een smerige aanval op de integriteit van een criticus.

De kleinere dingen slaan we over. Runderkamp maakte dus essentiële fouten in de reportage en verbreidde een onjuist en onwaar beeld. En wie ook mijn vorige blogstukken gelezen heeft, weet dat hij zowel in zijn eerste als tweede reactie niet op zakelijke kritiek ingaat. Hou zouden we iemand die zo’n moeizame verhouding met de waarheid heeft, nu noemen?

NOS en Dit Is De Dag
In het Nederlands Dagblad van vandaag staat op de voorpagina (voortgezet op pagina 3) een artikel: ‘CDA en CU: Egypte-repo NOS te stellig’. Het gaat allereerst over wat de Kamerleden Pieter Omtzigt en Henk Jan Ormel (CDA) en Joël Voordewind (ChristenUnie) in vragen aan minister Uri Rosenthal (Buitenlandse Zaken) schrijven. Ik ga daar nu niet verder op in. Het gaat me wel om het volgende:

‘De hoofdredactie van het NOS Journaal blijft volledig achter het verhaal van de verslaggever staan en zegt dat de Kamer vrij is in het stellen van vragen over de reportage. ‘We vinden het prima dat er discussie is ontstaan over de reportage en vinden het heel logisch om daar ook op te reageren, zoals Lex in twee blogs inmiddels heeft gedaan’, aldus de hoofdredactie. Verder valt het de NOS op dat ‘een deel van de reacties over onze berichtgeving hierover vooral gebaseerd lijkt op eigen meningen over de situatie in Egypte en niet op de feiten’.’

Ja, er zullen altijd ook wel ‘meningen’ zijn, maar ik zou toch zeggen dat ik in mijn blogstukken toch behoorlijk mijn best heb gedaan om de feiten – ja, de feiten – boven water te krijgen, gewoon door verschillende verslagen naast elkaar te zetten en dat ik daarbij er steeds blijk van heb gegeven dat ik zie dat het allemaal erg ingewikkeld is. Runderkamp verwijst nu alleen naar mijn eerste blogstuk, niet naar de volgende. En hij gaat niet op allerlei concrete kritiek in. Ook heeft hij op Twitter geen enkele reactie op me gegeven. Of er nog enig elementair fatsoen in de man zit?

Ik heb hierboven aangetoond dat Runderkamp op een aantal punten in strijd met de waarheid kwam. Zijn optreden in Dit Is De Dag vanmiddag voegde niets toe. Hoewel ik de redactie vanmorgen de vier kritische vragen uit dit stuk had gestuurd en zelfs een eerste gedeeltelijk concept van deze blogtekst, bleek presentator Tijs van den Brink niet in staat om ook maar één werkelijk kritische vraag te stellen. Hij had zich gewoon niet goed voorbereid. Zoals Runderkamp zich in Egypte had laten inpakken, overkwam hem dat nu. Jammer en beschamend. Runderkamp kon weer lang neuzelen over allerlei verkeerde beelden die zouden bestaan en die hij wilde rechtzetten. En ook kwam hij weer met het verhaal dat de reacties vanuit een bepaalde religieuze achtergrond kwamen. Met andere woorden: de critici waren bevooroordeeld, hij niet. Op geen enkele moment werd hij aangesproken op de manifeste onwaarheden of onjuistheden – eerst geen kerk, nu ineens wel; het negeren van de aanval en het neuzelen over wie de brand stichtte – in de reportage.

En van de ‘sterke aanwijzingen’ kon hij van alles maken, dat het ook over voorgeschiedenis en de spanningen en wat al niet ging. Wie de plek in de reportage opzoekt, ziet dat ze direct volgt op de zin over wie de brand heeft aangestoken. Runderkamp heeft wel degelijk gesuggereerd dat kopten het gebouw zelf hebben aangestoken en ook nu had hij daarvoor geen enkele nadere aanwijzing, behalve dan dat allerlei mannen het eens waren met het verhaal van Abdallah, dat als we zijn blogstuk nu mogen geloven, eigenlijk helemaal niet over de kerkbrand, maar over een belendend akkefietje gaat. Ja gek hè, dat allerlei mannen instemmend mompelen als een voorman een verhaaltje vertelt?

In een afzonderlijke blogpost hiervoor heb ik al de reactie van Kees Hulsman weergegeven, die in de uitzending van Dit Is De Dag wel iets mocht zeggen, maar door de slappe, onkritische, om niet te zeggen ronduit stupide aanpak van de presentator geen enkele kans kreeg wezenlijke kritiek naar voren te brengen.

Slot
Ik vrees dat hier niets meer tegen te beginnen valt. Lex Runderkamp kan doorgaan met zijn leugens en zijn verdraaiingen. Hij zal ze hooguit, zoals nu in een enkel geval, gemaskeerd toegeven. En de hoofdredactie van het NOS Journaal zal hem blijven steunen, vrees ik. Men weet het best, maar men wil niet naar de feiten luisteren. Nee, ik behoor niet tot de mensen die denken dat het nationale televisienieuws niet deugt en ik had het zonder nadere studie ook best voor mogelijk gehouden dat de reportage van Runderkamp wel in orde was geweest. Alles kan immers altijd anders zijn dan je aanvankelijk denkt. Maar als mensen niet meer op basis van feiten willen argumenteren, sta je machteloos.

Nou ja, er zijn mensen die opperen dat een klacht bij de Ombudsman van de NOS wellicht een goed idee zou zijn. Ik zal er niet meer aan beginnen. Dit, op zich natuurlijk tussen al het andere nieuws niet overmatig beduidende, geval heeft me al veel te veel tijd en energie gekost. Maar als anderen actie willen ondernemen, zou dat geen gek idee zijn, vermoed ik. En Rob Zachte opperde het idee dat dit misschien iets voor de Raad voor de Journalistiek is. Wie weet. Ik weet het niet. Maar het zou goed zijn als anderen nu het stokje van mij zouden willen overnemen. Ik zoek graag een keer dingen uit, ik ben geen actievoerder.

Tot slot, ik ben nu feller tegen Lex Runderkamp. Aanvankelijk ging ik er vanuit dat het pure naïviteit was. Slechte voorbereiding en een gebrek aan mensenkennis en aan begrip voor culturele verhoudingen. Kan. Als hij zijn fouten had toegegeven, dan had hij zich kunnen verbeteren. Maar meneer begon dus nog meer te draaien en te liegen in zijn blogs. Dan is voor mij de maat ook een keer vol. De grens is nu ruimschoots bereikt. Ook uit zijn radio-optreden vanmiddag blijkt weer hoezeer Runderkamp door ideologische overwegingen, die hij dan juist probeert te overstijgen, gedreven wordt. Hij zou zich gewoon in de feiten moeten verdiepen.

Het valt te hopen dat Lex Runderkamp de werkelijkheid nog eens onder ogen wil zien.

Eerste naschrift (vrijdag 9 december 2010, rond 9 uur): Iets te onvriendelijk

Ik vind dat ik in het voorgaande op een paar punten iets te onvriendelijk ben tegenover Runderkamp en ergens ook iets te onaardig over een zekere presentator. Als ik het stuk nu zou plaatsen, zou ik een enkele zin weghalen en enkele uitdrukkingen net iets verzachten (iets wat ik al schrijvende wel vaker doe).

Ik heb even overwogen de tekst wat aan te passen, maar in dit geval zou dat geschiedvervalsing zijn, vrees ik. Ik denk niet dat iedereen die deze weblog aanklikt, al die lange stukken ook werkelijk tot het einde uitleest, maar er zullen vast wel enkele mensen zijn die daarin wel slagen. En zij die hier al geweest zijn, zouden dan iets anders lezen dan degenen die later komen. Ik heb het nu eenmaal opgeschreven en ik kan ook goed verklaren waarom ik het gedaan heb, maar ik vind het ook wel prettig om in het maatschappelijk debat niet altijd alles te zeggen wat je denkt. Ik ben wel eens wat boos op iemand, maar zodra die ander dan redelijk antwoordt, smelt ik altijd direct weer weg. En ik zie dat velen elders veel sterkere bewoordingen kiezen, maar ik houd daar niet van. Een beetje aardig zijn tegenover elkaar is nooit weg.

Daarom wil ik nog eens verklaren: ik laat hierboven staan wat er staat, ik vind ook dat ik kan uitleggen waarom ik soms wat scherp ben, maar ik zou er nu de voorkeur aan geven om een aantal dingen vriendelijker te formuleren. Ik mag graag over ‘de ander’ en alteriteit schrijven en over de ruimte voor de ander, maar een van de lessen van het leven is ook telkens weer dat als jij voor de ander alleen alleen maar optie a of -a ziet, die zelf meestal in heel andere termen en tegenstellingen denkt en vooral niet denkt in jouw categorieën.

De inhoud staat voorlopig nog wel, maar de toon had op een aantal punten iets vriendelijker en voorkomender gekund. Dat wil ik ook gezegd hebben.

Tweede naschrift (vrijdag 9 december 2010, rond 9, 20 uur): En de beelden

En er valt toch iets inhoudelijks te zeggen. Jos Strengholt heeft nu een aantal beelden online gezet in een blogstukje getiteld: ‘Filmpjes van ‘Kopten’ die hun kerk verwoesten. Misschien begrijpen mensen dan toch een beetje waarom ik in het bovenstaande nu ook weer niet al te vriendelijk hoefde te zijn.

In het nawoord van mijn eerste stuk – dat is dus geen later geschreven naschrift, maar een dankwoord dat ik direct bij het stuk schreef – had ik al gemeld dat Jos Strengholt me links naar filmpjes had opgestuurd. Ik had ook uitgelegd dat ik die niet gebruikt had. Ik liet publicatie aan hem over, omdat hij beter kon uitleggen waar ze over gaan. Maar ik hoop dat iedereen nu begrijpt wat het centrale thema was: een aanval op een kerk in aanbouw, die vernield werd. En dat de vraag naar de man met de lucifers daarbij vergeleken geneuzel is. En o ja, van mij mag je best uitleggen waarom mensen zo boos zijn dat ze andermans gebedshuis gaan vernielen. We kunnen het moeilijk met de hele wereld eens zijn, maar begrijpen is altijd goed, ook het begrijpen van lieden die in onze ogen vreselijke dingen doen.

Maar nog een beetje meer begrip voor de slachtoffers zou toch ook niet zo gek zijn, denk ik maar zo.

(35)

[Gepubliceerd: donderdag 8 december 2011, 17.45 uur. Naschrift vrijdag 9 december 2011, rond 9 uur.]

26 Responses to “Lex Runderkamp (NOS) en zijn moeizame verhouding tot de waarheid [Marinab V]”

  1. applaus voor uw grondige analyse. U zegt dat u niet behoort in het kamp van de mensen die zeggen dat de NOS niet deugt, maar het zou m.i. de moeite waard zijn om te onderzoeken of deze mening terecht is of niet. Waar kranten nog wel eens willen rectificeren als het niet anders kan, is deze traditie bij de NOS te enenmale onbekend.
    Over de NOS wordt zowel nationaal als internationaal geklaagd. Hun berichtgeving is tenenkrommend indoctrinerend en bevooroordeeld, met een air alsof ze inderdaad de neutrale nieuwsautoriteit zijn die hun statuten pretenderen. De berichtgeving over Israël is een schrijnend voorbeeld, maar vooral in het verzwijgen en het opvullen met onzin blinkt de NOS op zeer negatieve wijze uit. Ik ben geen journalist, maar dat er iets volstrekt mis is in de Nederlandse journalistiek dat weet iedere ex-krantenlezer en blogger. Misschien zijn er nog onafhankelijke journalisten met hart voor hun vak, zoals u. Ik zou u dan dringend willen vragen om uw eigen beroepsgroep eens onder de loep te nemen en te vragen of de doelstellingen nog wel kloppen en zo ja of ze nageleefd worden en zo nee, dan zou de hele zaak eens flink op de schop moeten. Lex Runderkamp behoort overigens tot dezelfde school als ex-dr Stapel, de post-modernistische. Waarheid is een mening en wie het zwaarste ouwe*** heeft gelijk, althans, het publiek is al zo sufgekletst, dat niemand er nog iets van begrijpt.

    Daarom nogmaals dank voor het uitstekende journalistieke werk van uw hand. Een verfrissend geluid.

    • Dank. Ik kijk weinig televisie, maar mijn indruk is dat de NOS onder Hans Laroes wel degelijk verantwoording aflegde. Hoe het nu is, weet ik niet. Ik volg eenvoudig te weinig om algemene oordelen te hebben. Maar het feit dat men weblogs schrijft – ook Runderkamp deed dat nu – is daarvan een uiting. Ik vond zijn aanpak niet overtuigend, maar tegelijk geldt dat hij poogde verantwoording af te leggen. Je kunt kritisch zijn, zoals ik nu was, maar je kunt het ook waarderen, zoals ik ook graag doe.

      Ik ga er altijd vanuit dat men een thema of een object recht kan proberen te doen. In die zin is objectiviteit: het object recht doen. Algemene beelden recht krijgen is heel moeilijk. Maar op een concreet onderwerp kun je wel scherp kijken: wat is waar, wat niet, wat klopt, wat niet?

      Ik ben geen journalist, maar historicus en freelancend klusjesman. Maar ik heb geen algemeen negatief beeld van de journalistiek. Uiteraard weet ik dat mensen zo hun vooroordelen hebben, maar dat is niet erg, ook niet van journalisten. Wat wel gevraagd mag worden dat ze er zich van bewust zijn en er zo af en toe in slagen er overheen te stappen. Dat kan vooral door precisie: door een onderwerp fris van alle kanten te bekijken. Door je in posities in te leven. Ik snap die protesterende moslimjongeren – het is een groep, niet de hele islamitische bevolking – in El Marinab best, zoals ik ook de piepkleine koptische minderheid goed kan begrijpen, hoop ik. Maar begrijpen is nog niet: je vereenzelvigen of met gedachtegangen meegaan.

      Ik heb hier mijn best gedaan. En door het nauwkeurige werk zie ik de complexiteit ook wel. Klopt het wat je denkt te weten? In een andere context is de vraag of de nieuwe kerk op de plaats van de oude staat of een stukje verderop, wel degelijk belangrijk, maar niet als je zegt dat er nooit eentje was. Hoe nauwkeuriger je probeert te zijn, hoe meer je ontdekt dat je niet altijd weet wat je denkt te weten. Dat geldt ook voor mij. Er was zeker een zinvolle reportage over spanningen, partijen, percepties en verwachtingen te maken geweest en iets klinkt er ook in de reportage van Runderkamp wel door.

      Ik denk dat hij te slecht voorbereid op reis is gegaan, waar overigens goede gronden voor kunnen zijn. Maar dat er wel degelijk een verhelderend verhaal te vertellen was uit een wereld die tegelijk begrijpelijk en anders is.

  2. @Jan Dirk
    Ik ben wel (vrij toevallig) wel een journalist en volg de hele situatie daarom vol interesse. Ik denk dat je veronderstelling dat Lex Runderkamp onvoldoende voorbereid op reis is gegaan juist is. Ik denk ook dat hij te snel ad hoc conclusies heeft getrokken of een sympathie voor een groep heeft opgedaan, waardoor zijn reportage minder feitelijk en meer suggestief uitviel dan zou moeten. Ook bleken inderdaad sommige feiten grofweg niet te kloppen en reageren ‘de critici’ inderdaad op ‘verkeerde feiten’😉.
    In een tijd waarin snel nieuws wordt verwacht en de budgetten tegenvallen is ook de zorgvuldigheid daarin helaas vaak minder. Deze zaak is daarin eerder exemplarisch dan een incident. Journalisten maken fouten en zijn vaak te snel. Journalisten hebben de verantwoordelijkheid daarin, maar ook de uitgeverijen (en omroep, in het geval van de NOS), zijn hier debet aan: ze willen te veel voor een dubbeltje op de eerste rang zitten.
    Wat me in deze zaak meer nog opvalt is enerzijds de stijfkoppigheid van Runderkamp en de NOS en anderzijds het volkomen misverstaan van de dynamiek van internet. Wanneer Runderkamp (of NOS) vroeg in de ‘affaire’ op een degelijke manier uitleg had gegeven van de keuzes die hij gemaakt heeft en zou hebben laten zien dat hij de critici serieus neemt was de kritiek niet tot de grootte uitgegroeid die het nu heeft.
    Ook journalisten maken fouten, dat deden ze tachtig jaar geleden en dat zullen ze ook wel blijven doen. Het gezag van een krant, tijdschrift of omroep neemt toe als ze meer bereid zijn om fouten toe te geven en op een serieuze manier met kritiek omgaan. Doe je dat niet, dan ontstaat er door blogs, zoals deze, en twitter en andere social media een flow waarin je de schijn steeds meer tegen krijgt. Dat is de kracht van internet. Virtueel kunnen mensen een soort van roedel vormen waarin een falend nieuwsmedium als een gewond slachtoffer steeds maar opgejaagd wordt.
    Overigens geloof ik niet dat ik jou tot deze roedel moet rekenen, maar het is wel duidelijk dat je artikelen breed worden geciteerd met een ondertoon waarin Lex Runderkamp en NOS niets goed meer kunnen doen. Niet geheel onterecht, maar voor een deel toch veroorzaakt door het internet. In een krant kom je deze dynamiek in veel mindere mate tegen.
    Ik ben het trouwens met je eens dat de blogs duidelijk een poging zijn om aan de eisen van transparantie, die ook door internet meer gelden, te voldoen. Maar na de twee vrij zwakke reacties van Runderkamp door de blogs en na zijn bijdrage in Dit Is De Dag wordt er over het algemeen nu toch wel een serieus mea culpa verwacht.

    Over een klacht bij de Raad van de Journalistiek, die je in je blog noemt, lijkt me in die zin vrij lastig omdat er volgens mij sprake moet zijn van een benadeelde partij die de klacht kan indienen. Ik denk dat dit alleen de Kopten kunnen zijn. Mocht er iets zijn in Nederland als een Koptische organisatie (hoewel mijn Arabisch nogal beperkt is zou dat bijvoorbeeld deze organisatie kunnen zijn: http://www.copts.nl/) dan zijn zij de eerst aangewezen partij om een klacht in te dienen. Doen zij dat, dan maken ze wel enige kans op de artikelen (ik maak hier gebruik van de versie van april 2007) 1.1 (feitelijke juistheid), 1.4 (onderscheid feiten, beweringen en meningen), 1.5 (vermijden eenzijdige en tendentieuze berichtgeving) en 2.2.5 (zorgvuldigheid bij beschuldigingen afkomstig van conflicterende partijen of belanghebbenden). Ik heb nog getwijfeld over 2.3.1 (wederhoor bij beschuldigingen), maar ik vraag me af of dit voldoende hard te maken valt, ten slotte heeft Runderkamp wel met Kopten gesproken. Niet met vader Salib, maar de vraag is of hij de eerste is die gesproken zou moeten worden. Conclusie: Een klacht behoort zeker tot de goede mogelijkheden, de vraag is of er een betrokkene bereid is om een klacht in te dienen. Maar dat is verder niet aan mij. Ook niet in mijn voordeel overigens, want de hele zaak is in mijn ogen schadelijk voor de journalistiek als geheel. Ik zie het dan ook liever gisteren uit de wereld dan vandaag.

    • Beste Evert,
      Veel dank. Ik geloof dat ik het zo ongeveer met je hele, zeer gebalanceerde, betoog eens ben en daarom nauwelijks hoef te antwoorden. Vooral bedankt voor je wijze woorden.

      Wie mijn eerste stukken nakijkt, ziet dat ik naar mijn idee heel welwillend ben. Ik besefte dat veel onduidelijk is, dat er inderdaad van alles over de achtergronden duidelijk te maken viel. Het was inderdaad de ‘stijfkoppigheid’ en vooral het manipulatieve van zijn tweede blogstuk dat mijn toon nu harder heeft gemaakt. Achteraf zag ik daardoor ook al beter hoe hij in zijn eerste blogstuk ook al concrete kritiek ontliep.

      Het is veel sterker om direct te zeggen: dat klopte niet, het was zo, maar dan is het ook belangrijk om dit of dat te weten. Voorbeeld: ik schreef nu dat het niet van belang is of de nieuwe kerk op de plek van de oude stond of niet. Dat is niet van belang ten opzichte van de initiële bewering van Runderkamp dat er nooit een kerk was geweest. Maar als hij direct toegegeven had, dat hij zich daarin vergiste, dan kan een nadere toelichting over de plek van de kerk wel degelijk inzichtgevend zijn. Het zou kunnen zijn dat nieuwbouw een aantal huizen verderop ter plaatste door sommige moslims als nog net iets provocerender wordt gezien als nieuwbouw op de plek van een oude, niet herkenbare, maar wel gekende kerk. Ik ben er nu niet goed uit of het gemeenschapshuis dat er nog staat, nu wel of niet de ouder kerk was. Dan zou er een altaar moeten staan, dunkt me. Maar zulke toelichting valt pas goed als je ook zorgt dat je open met alle feiten omgaat en dus eerlijk toegeeft dat er eerst iets fout ging.

      Het kan overigens wel zijn dat Runderkamp vanwege werkzaamheden eenvoudigweg niet in staat was om eerder te reageren. Hij zat in Egypte en kwam toen pas in Nederland. Misschien had de hoofdredactie wel direct kunnen reageren. Je belt je correspondent op, vraagt wat wel of niet klopt, schrijft dat direct op, geeft wat toelichting en je maakt een veel geloofwaardiger indruk. En dan kun je beloven dat Runderkamp later op alle kritiek in zou gaan. Maar dat deed hij juist niet, in zijn eerste blog niet en in zijn tweede al helemaal niet. En dan ondergraaf je je dus je eigen morele positie. Terwijl er dus wel degelijk een verhaal te vertellen was. Dat Runderkamp de fout in is gegaan, kun je ook positief interpreteren: hij stond kennelijk open voor alle mogelijkheden. Hij had alleen de verhalen beter uit moeten zoeken. En beter de context – minderheid die te midden van meerderheid weinig of niets gedaan krijgt als ze de officiële weg bewandelt, maar misschien ook wel minderheid die soms wat manipuleert of al te veel probeert, ik weet dat niet – uit de doeken moeten doen.

      Ik zie ook wel de ideologische strijd om dit alles heen en ik neem ook wel waar dat mijn stukken in bepaalde kringen meer worden opgepikt dan elders en dat men er soms een bevestiging van een positie inziet. Ik kan dat mensen niet verbieden. Ik heb de zaak juist uitgezocht omdat ik nieuwsgierig was. Mensen kunnen wel direct verontwaardigd zijn, maar daarmee is nog niets bewezen. Het kan altijd anders zijn dan je denkt. Dat is ook het aardige van een poging van Runderkamp om nog eens dieper te graven. En het is ook niet erg als het een keer wat fout gaat, maar het is wel verstandig dat dan bijtijds te onderkennen. Maar ik denk nog steeds dat de NOS in het algemeen wel degelijk betrouwbaar is. Ik volg nooit veel tv-nieuws – beelden leiden zo af van het nieuws, vind ik vaak, terwijl ze tegelijk soms in een paar seconden ook weer meer vertellen dan een boek van driehonderd bladzijden, lastig – maar ik ga er vanuit dat mensen oprecht proberen de waarheid te vertellen en dat ook Runderkamp dat in zijn volgende reportage zal proberen te doen.

      Dat van de Raad voor de Journalistiek had ik slechts zo opgepikt. Ik noemde het meer onder het kopje: ik heb nu genoeg gedaan, laten anderen verder gaan. Dank voor je nauwkeurige toelichting. Overigens mogen journalistieke reportages best eenzijdig zijn. Wederhoor hoeft alleen bij beschuldigingen. Daar was in dit geval – wie is begonnen? – wel enigszins sprake van. Runderkamp had misschien ook meer moeten beseffen onder welke druk die kopten in dat dorp staan en dat ze niet altijd vrijelijk kunnen spreken. Er zijn meer verhalen in die trant: slachtoffers die pal naast een geblakerd gebouw ontkennen dat het afgefikt is, domweg omdat ze bang zijn voor de daders. Maar eenzijdigheid mag best, zolang al die feiten in dat eenzijdige verhaal maar kloppen. Een volgend keer doe je dan weer eens een verhaal van een andere zijde.

  3. Is de verwarring over kerk of verenigingsruimte en over wel of geen bouwvergunning niet te herleiden tot het feit dat de Kopten zelden een bouwvergunning krijgen voor een kerk, zie bijvoorbeeld:
    http://www.kerkinnood.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=2107:egypte-wil-kerkbouw-versoepelen&catid=43:midden-oosten&Itemid=96

    En dat de Kopten daarom dus hun kerken of geen kerk noemen, of er geen bouwvergunning voor aanvragen?

    Dat Lex Runderkamp dat blijkbaar niet weet, geeft ook weer aan dat hij van de Egyptische situatie geen snars begrijpt of wil begrijpen.

    • Ja, dat ligt in Egypte allemaal moeilijk, zoals vergunningen daar in het algemeen lastige dingen schijnen te zijn, waarbij soms dan het voordeel weer schijnt te zijn dat de handhaving ook weer niet streng is. Ik las ergens dat de opdracht om de afwijkingen van de vergunning – te hoog met name – ongedaan te maken, nummer 1 van 2011 was. En dat op 1 september. (In één van de stukken waar ik naar linkte, meen ik.)

      Ja, men manipuleert kennelijk soms. Het verhaal is dat deze vergunning twee verschillende gebouwen noemt. Zou een foutje zijn. Maar kan ook zo in elkaar gezet zijn.

      Iedereen heeft zijn gezichtspunt en zijn motieven. Die moslims die beledigd zijn dat er een zichtbare kerk met koepels verschijnt in hun dorp, kun je vanuit hun wereldbeeld best begrijpen. Ze zijn oprecht verontwaardigd. Maar vanuit het idee van gelijkberechtiging voor alle gemeenschappen en mensen kun je moeilijk met ze mee gaan.

      Kortom, het idee voor een reportage was goed: waarom proberen kopten uit alle macht een zichtbare kerk te bouwen als ze misschien veiliger af zijn als ze het iets minder opvallend doen? Waarom worden mensen zo boos als de kopten gewoon hun presentie laten zien? Wat stoort hun in de zichtbaarheid van zo’n kleine gemeenschap? Dat soort dingen.

      Maar de kern is toch: een kerk in aanbouw werd vernield door moslimjongeren. En als tweede: kopten krijgen het moeilijk als ze iets meer willen dan de status quo. En dat is niet wat de gemiddelde kijker naar het Journaal nu onthouden zal hebben.

  4. Lex Runderkamp en Sander van Hoorn. Twee NOS-journalisten die hun vak niet verstaan. Het principe van hoor en wederhoor is aan hen niet besteed.
    Runderkamp laat alleen de kant van de moslims zien. En verzuimt vervolgens om het klassieke wederhoor toe te passen. Die van de benadeelde partij, in dit geval de Kopten.
    Van Hoorn. Ook al zo’n vooringenomen “journalist”. Hoe vaak hoor je in zijn vooringenomen geblaat het commentaar van de “tegenpartij” (in casu: Israël’s standpunt?)
    Het niveau van de Nederlandse journalistiek is bedroevend. Er zou eens een parlementair onderzoek moeten plaatsvinden hoe het komt dat de Nederlandse Scholen voor Journalistiek alleen maar linkse “journalisten” hebben afgeleverd. Wij zijn in ons land afgegleden naar een linkse bananen-monarchie. Alles wat niet links was of dacht, werd de kop afgehakt. Runderkamp en ook Van Hoorn zijn exponenten van ons journalistieke bestel dat al tientallen jaren onze hoofden en harten heeft vergiftigt en heeft geprobeerd te vergiftigen. Gelukkig is er sinds een aantal jaren internet !!!!! Nu kunnen we via andere kanalen vernemen dat de waarheid vaak totaal anders is dan de journalistiek ons voorspiegelt. Wat ben ik blij met blogs als deze.

    • Guido Hengeveld,
      Ik geef toch enig commentaar. Ik geloof niet in die links-rechtstegenstelling. Ik geloof alleen in het uitzoeken van hoe het gegaan is. Journalistiek draait om waarheid, ook niet om hoor en wederhoor. Toevallig heb ik daar recentelijk een blogstukje over geschreven: https://jandirksnel.wordpress.com/2011/11/17/hoor-en-wederhoor/ Hoor en wederhoor waren hier van belang, omdat het om beschuldigingen ging. Maar het is niet belangrijkste. Journalisten hoeven niet iedereen – de een, de ander – aan het woord te laten, ze moeten uitzoeken hoe het zit. En wat het belangrijkste is. En hier is dat aanval op een kerk in aanbouw die sommigen niet wilden, en dan moet je uitleggen waarom ze dat niet wilden.

      Ik kijk elk geval afzonderlijk na. Ik wist niet van tevoren of Runderkamp gelijk had of niet. Zoiets moet je uitzoeken. Dat geldt ook voor alle beweringen van Sander van Hoorn en ik zie geen enkele reden om die hier bij te halen. Ik ken hem vooral als een journalist die zorgvuldig weergeeft wat verschillende partijen zeggen. Ik heb ooit – twee keer – in Israël gewoond en luisterde daarom mogelijk met wat meer belangstelling. En het is mij altijd opgevallen dat Van Hoorn ook altijd keurig vertelde wat het Israëlische gezichtspunt is, zelfs als elk normaal mens weet dat het gelogen is (wat helaas de laatste jaren vaak het geval is, zoals iedereen die het beste met Israël voorheeft, zal beseffen.).

      Maar in het algemeen hebben grote uitspraken geen zin. Je moet elk geval afzonderlijk uitzoeken. Het ontgaat mij totaal wat er links of rechts zou kunnen zijn aan de korte reportage van Runderkamp, die inclusief citaten pakweg 400 woorden telde. De enige vraag die interessant is, is: klopt het? Nou, hier niet. De volgende keer zien we wel hoe het dan is.

      Maar zolang iemand fouten niet toegeeft, is zijn geloofwaardigheid aangetast. Dat is momenteel het probleem van Lex Runderkamp en de NOS.

      • Wat betreft links-rechts: zowat wekelijks vliegt er een kerk in brand; op de Filippijnen, in Nigeria, in Egypte enz.

        De NOS besteed er vrijwel nooit aandacht aan. Nu doen ze het voor een keer eens wel, en suggereren meteen dat het niet door moslims is gedaan.

        Is dat toeval?

      • Ik weet dat oprecht niet. Ook in dat geval ontgaat het verband met links-rechts me. Is het rechts om aan kerkbranden aandacht te geven en links om dat niet te doen? Ik weet dat niet.

        Wat me wel opvalt: dat sommigen doen alsof de achtergrond er toedoet. Ik zie dat ook nu: de NRC heeft hier een kort stukje aan gewijd, maar verder komt de belangstelling vooral uit de hoek van Nederlands Dagblad, Reformatorisch Dagblad, Trouw (op internet dan), de EO en meer. Dat deze media interesse tonen, is niet vreemd, dat andere dat minder doen, wel.

        Journalistiek gaat over feiten en die moet je plaatsen. Ook conflicten tussen bijvoorbeeld moslims en christenen moet je analyseren. In Nigeria gaat het bijvoorbeeld ook vaak over conflicten tussen landbouwers en herders. Ik geloof niet in de pure goedheid van de ene partij en de slechtheid van de andere. Maar je moet wel feiten onder ogen zien. En de verhouding tussen meerderheid en minderheid is een belangrijk thema, waarbij je best mag pogen om ook de meerderheid te begrijpen. Maar als een minderheid het slachtoffer wordt, zou ik daar nog iets meer aandacht voor hebben.

        En zelfs als je daarvan afziet: de kern was hier feitelijk duidelijk: een (deel van de) meerderheid wilde geen kerk die zichtbaar werd en vernielde die en de minderheid werd daar slachtoffer van. Daar had de reportage over moeten gaan. En dan had Runderkamp beide partijen gerust naar hun motivatie kunnen vragen.

      • Geen selectiviteit is toch ook een goed journalistiek beginsel?

        Een Nederlander ter plekke wint zich overigens ook op over zo veel fouten:
        http://strengholt.blogspot.com/2011/12/nos-zat-zoooo-fout-nog-twee-filmpjes.html

      • Helemaal eens. De tijd is beperkt en daarom moet selecteren wel, maar in de zin waarin u het nu bedoelt, helemaal eens. Alle mogelijke kanten belichten.

        Ja, Jos Strengholt had mij links naar die filmpjes al toegezonden voor ik mijn eerste weblog over de reportage schreef. Ik had ze toen ook gezien en wist waar ze over gingen, maar ik had ze niet in mijn weblog opgenomen omdat ik de taal niet kon verstaan en publicatie liever aan hem overliet. Het viel me vandaag op dat hij daar in een eerder blog nog niet naar verwezen had en daar wees ik hem in een mail op en daarom heeft hij ze alsnog in een kort stukje verwerkt. En terecht.

        (En overigens: ik ontdek dat ik een reactie zonder naam en voornaam toeliet. Ik vind dat op zich niet zo erg, maar als anderen alleen onder pseudoniem of voornaam reageren, vraag ik ze ook altijd even de volledige naam op te geven. Ik had namelijk ooit een regel – https://jandirksnel.wordpress.com/reageren-alleen-met-volle-naam/ – gesteld waar ik ook lieden die ik zo wel degelijk herken, aan probeer de houden. Maar dit terzijde.)

  5. @Jan Dirk Snel, excuus, ik meende dat u journalist was. Maar een beetje rondzoeken op internet levert al snel vele ‘fouten’ van de NOS op en deze ‘fouten’ nemen de laatste tijd toe. Het geval van Lex Runderkamp komt nu toevallig boven water door datzelfde internet en ik begrijp dat de journa;ist hierboven zijn beroepsgroep wil verdedigen en zeggen dat Runderkamp zich slecht had voorbereid, maar ik zeg dat het symptomatisch is voor de journalistiek in Nederland: Journalisten die vooraf al een politiek verhaal in hun hoofd hebben, zoeken daar de ‘feiten’ bij. Het excuus dat mensen tegenwoordig snelle, hapklare brokken nieuws wille hebben is een drogreden. Een journalist dient gewoon zo waarheidsgetrouw mogelijk te rapporteren. Hij/zij is geen entertainer en geen politicus. Zoals boven gezegd: dit geval is schadelijk voor de hele beroepsgroep, maar het staat niet alleen. De eenzijdige en volkomen uit de lucht gegrepen nieuwsverstrekking is symptomatisch.

    • Hier ben ik het helemaal mee eens. Wie Runderkamp donderdag in Dit Is De Dag gehoord heeft, beseft dat hier iemand met een vooropgezet doel afreisde: hij wilde laten zien dat moslims niet altijd de kwaaie pier zijn en was bang dat we anders maar zo met bommen gaan gooien. Dat is absurd. Ik geloof op voorhand dat moslims lang niet altijd het slechte voorhebben en ook dat kopten niet op voorhand alleen maar gelijk hebben. Een journalist moet domweg uitzoeken hoe een concreet geval was, wat de feiten waren, en hij mag dat best in een bredere context plaatsen. Maar Runderkamp was, blijkens zijn eigen, uiterst merkwaardige uitspraken niet onbevangen. Hij wilde heel krampachtig niet bevooroordeeld zijn en was het kennelijk juist daarom. En hij had zich slecht voorbereid en ter plaatste stond hij kennelijk ook niet open voor andere geluiden.

      Het ging om een korte reportage. De kritiek was concreet. Het was niet moeilijk voor hem geweest om toe te geven dat hij fout zat. Maar in zijn beide reacties groef hij zich verder in. Ik vrees dat dat typerend is voor een bevooroordeelde geest. En wat ook significant is, is dat Tijs van den Brink (DIDD, EO) daar donderdag niet doorheen wist te prikken. Dat was echt beschamend.

  6. J.D. Snel is een zeer onzorgvuldige historicus. Ik had me voorgenomen om al zijn beweringen een keer langs te lopen en te becommentarieren, maar nu ik er voor ben gaan zitten zie ik wat een langdurige en breedsprakige monoloog het is, vol met herhalingen en kleine aanpassingen. Snel is geheel ongevoelig voor enig feit dat ik inbreng. Bijvoorbeeld over de spreker in mijn item die beweert dat volgens hem de kopten de brand zelf hebben aangestoken: Abdallah Ali.
    Snel citeert Kees Hulsman “op wiens voorlopige rapport ik mij in het bovenstaande in hoge mate baseer.” Hulsman schrijft: “Runderkamp had er goed aangedaan om ons rapport eerst te lezen voordat hij naar het dorp ging. Abdallah deed toen geen beweringen dat Kopten de kerk zelf in brand had gestoken.”
    Snel neemt de bewering van Hulsman klakkeloos voor waar aan: “Hier blijkt dus dat Hulsman ook de door Runderkamp in het NOS Journaal opgevoerde Abdallah Ali gesproken heeft en dat die toen iets anders vertelde.”
    Snel verbindt er mijn journalistieke capaciteiten aan: “…een uiting van slechte research. Als hij mijn eerste blog gelezen had, had hij in het tweede naschrift kunnen lezen dat Abdallah direct na de brand niet vertelde dat kopten de brand hadden aangestoken.”

    Maar Hulsman herziet zijn verhaal in het openbaar op mijn blog. “Die bewering van mij was fout en daarvoor excuses. Lamis schreef n.a.v. ons 1e bezoek “They (Muslims) saw one of the Christians burning a tire from an abandoned house, and they had to put out the fire.” De beschuldiging dat Christenen de brand zelf hebben aangestoken was dus toen al genoemd. Dat u die beschuldiging hebt opgepikt is niet vreemd.”

    Abdallah heeft kortom niet alles achteraf verzonnen. Ik schrijf op mijn blog “Kees Hulsman, hoofd van Arab West Report, die kort na de brand in het dorp was, erkent inmiddels dat moslims inderdaad meteen met het verwijt kwamen dat kopten de brand zelf hadden gesticht.” Dat maakt Snel woedend. “Het is een smerige formulering: ‘erkent inmiddels’. Dat impliceert dat Hulsman vroeger zoiets ontkend zou hebben, maar nu wel moet toegeven dat het verwijt tegen de kopten bestond. Het is flauwekul.” Maar de dag er voor had Hulsman ontkent dat Abdallah zijn Journaalbewering eerder had gedaan! Na lezing van zijn eigen rapport moest ie erkennen dat Abdallah consistent in zijn verklaring is. Dat zou een historicus als Snel toch moeten waarderen.

    Op dit punt ging Snel (met Hulsman) onderuit, maar hij redeneert gewoon door. Hij citeert de researcher van Hulsman over Abdallah, “Yehya gelooft de beschuldigingen van Abdallah niet,” zegt Snel instemmend. “Abd Allah said in the film that smoke came from the tires, but ‘Abd Allah himself did not directly claim that Christians had set fire. He just insinuated this and Runderkamp thus concluded it must have been a Christian. ‘Abd Allah can now claim to the police, if this would be investigated, that he never said Christians did so. He thus used words to protect himself. Runderkamp has not noticed the trick that ‘Abd Allah played on him.’”
    Totale onzin. Ik heb de quote van Abdallah gewoon op mijn camera staan: “De koptenbroeders hebben de brand zelf aangestoken.” Meerdere keren uitgesproken, in verschillende variaties. Ik vond het fragment waarin Abdallah vertelt dat er al brand was toen ze de moskee uitkwamen veel belangrijker om in het item te gebruiken.

    De historicus Snel speelt ook nog eens op de man: “Aanvankelijk ging ik er vanuit dat het pure naïviteit was. Slechte voorbereiding en een gebrek aan mensenkennis en aan begrip voor culturele verhoudingen,” oordeelt hij. Maar volgens Snel lieg en bedrieg ik en mis ik “enig elementair fatsoen”.
    Dit is het wetenschappelijke niveau van de historicus J.D. Snel. Met zo iemand kun je niet serieus debatteren.

    • Dat laatste citaat staat in een vraag. Zie ook het eerste naschrift bij dat stukje.

      Zoek ook even op enkele gelaakte woorden op https://jandirksnel.wordpress.com/tag/marinab/ Ik dacht dat ik mijn best gedaan met feiten en argumenten. Mijn kwalificaties zijn nogal onderbouwd, dacht ik zo. Vandaar de lengte: kwestie van bewijsvoering. Het zou verstandig zijn als daar serieus op in werd gegaan. Of was gegaan. Maar ja.

      Woensdagmorgen 14 december 2011 verschijnt er weer een blogstukje. Ik hoop dat ik mijn best heb gedaan met het vergelijken en analyseren van de beschikbare informatie. In dat stukje ook een antwoord van Kees Hulsman. Wat mij betreft gaat het om de argumenten. Ik was toevallig in deze zaak gerold, uit pure nieuwsgierigheid. Maar op een gegeven moment houdt het een keer op

  7. Bedankt voor het uitvoerig onderzoek. Ik was zeer verontwaardigd over de reportage van Runderkamp en hoopte dat anderen, beter onderlegd dan ik, er op zouden reageren om het aan het licht te brengen.
    Er zijn een paar punten die ik graag wil onderstrepen: Lex Runderkamp heeft verslag gedaan van zijn ‘feiten’ los van de context waarin deze plaatsvinden. Dit zorgt aan de basis al voor misleidende en misvormde informatie. Zonder hun specifieke context zouden zelfs ware feiten tegen de waarheid in kunnen werken.
    Het tweede punt is dat het ‘onderzoek’ van Runderkamp naar de oorzaak van de spanningen tussen kopten en moslims suggereert dat het onderlinge conflict voor het incident in Marinab niet of nauwelijks aanwezig was. Runderkamp focust zich volledig op de aanleiding van het protest alsof dat de eerste en enige oorzaak zou zijn en vergeet(?) dat er al lange tijd onvrede heerst tussen de kopten. Hij wil de aanleiding van de protest onderzoeken zonder over de onderliggende reden (de onderdrukking van de kopten) te spreken.
    Het derde en laatste punt is dat ik het bizar vindt dat Runderkamp de aanleiding van de demonstratie wil ‘onderzoeken’ om na te gaan of onze emoties op juiste feiten gebaseerd zijn. Ik dacht namelijk dat de voornaamste emoties juist omtrent het vreselijk incident op het Tahrir-plein gaan, waar de protesteerders met grof geweld zijn aangepakt. Er zijn ook doden gevallen. Runderkamp zal neem ik aan toch ook vinden dat men recht zou moeten hebben om ergens over te protesteren, ook al vinden anderen dat er geen reden tot protest is?
    In Nederland protesteren mensen om de meest verschillende redenen. Als de politie op de protesteerders zou schieten zouden de emoties ook behoorlijk hoog zijn… ongeacht de oorspronkelijke reden van het protest.

    Hebben wij als publiek geen rechten omtrent het nieuws dat ons gegeven wordt? Ik las op de site van de NOS dat ze vanuit de overheid de taak hebben om alle inwoners van Nederland onafhankelijk en betrouwbaar nieuws aan te bieden…

  8. Lex Runderkamp heeft, zoals lezers van de blog van Jos Strengholt http://strengholt.blogspot.com/2011/12/lex-runderkamp-nos-wordt-steeds.html zullen weten, inmiddels hier een reactie gegeven. Ik zal die binnenkort ‘goedkeuren’, wat in dit geval ‘plaatsen’ betekent en geen inhoudelijke instemming. Ik heb andere zaken aan mijn hoofd en ik heb eigenlijk wel even mijn buik vol van de halsstarrigheid van Runderkamp. Voor morgen, woensdag, zal het waarschijnlijk niet worden.

    Wie zich ondertussen nog wat nader wil verdiepen in ’s mans moeizame verhouding tot de waarheid, kan het beste nog een paar stukjes op de weblog van Jos Strengholt lezen.
    – Dit van vrijdag 9 december: ‘Filmpjes van ‘Kopten’ die hun kerk verwoesten’ http://strengholt.blogspot.com/2011/12/filmpjes-van-kopten-die-hun-kerk.html
    – En dit van zondag 11 december: ‘NOS zat zoooo fout – nog twee filmpjes over Merinab’ http://strengholt.blogspot.com/2011/12/nos-zat-zoooo-fout-nog-twee-filmpjes.html

    Tja, dat er op 30 september een kerkgebouw in aanbouw door honderden mensen is aangevallen en verwoest, nadat er al wekenlang met vernieling was gedreigd, en dat de kopten in El Marinab al maanden niet naar school kunnen en niet het dorp uit kunnen, omdat ze bedreigd worden, dat vergat Runderkamp in zijn reportage even te vermelden. Hij neuzelde wat over een brand in een gebouw in aanbouw, die volgens hem niet veel voorstelde. Het ging om een detail tijdens of na de grootscheepse aanval en vernieling van het gebouw. Hij liet iemand aan het woord die suggereerde en overigens ook wel degelijk bedoelde dat de kopten het gebouw – dat al zwaar aangevallen werd – zelf in brand hadden gestoken. En Runderkamp stelt dat wie denkt dat ‘de moslims dat gedaan hebben’ wel eens op ‘verkeerde’ feiten kan reageren. Kortom, hij suggereerde wel degelijk dat kopten zelf het gebouw hadden aangestoken. Maar dat het gebouw ondertussen door honderden jongeren werd aangevallen en vernield, dat vergat meneer in zijn reportage te vermelden.

    Zijn reactie ziet u hier binnenkort wel. Het is een fraai staaltje van zijn redeneer- en denkvermogen. Maar aangezien hij stelt dat ik een ‘zeer onzorgvuldige historicus’ – ja, hij schrijft dat echt, ook al in een tweet (zie nog eens: http://strengholt.blogspot.com/2011/12/lex-runderkamp-nos-wordt-steeds.html) – ben, zal hij het nu ongetwijfeld zeer op prijs stellen dat ik nu even de tijd neem en probeer wel nauwkeurig te zijn. Want ja, de zorgvuldigheid van Lex Runderkamp, die is spreekwoordelijk. Zijn hoge maatstaven vragen om een gepaste respons.

  9. Jan Dirk, Ik vond het altijd verhelderend om een NOS journaal topic te horen over mijn eigen vakgebied. Dan was gelijk helder hoe diepgaand en breed geinformeerd de betreffende verslaggever is. Het valt niet mee om van alle markten voldoende thuis te zijn om objectief te kunnen verslaan. Maar het valt tegen om dat niet toe te geven.

    Verlies je waardigheid niet door minder waarheidsgetrouwe kwalificaties van een niet-fouten toegevende journalist.

  10. Runderkamp’s commentaar dat J.D. Snel een zeer onzorgvuldige historicus is, is ronduit belachelijk. Ik heb nooit eerder te maken gehad met Jan Dirk Snel, mijn kennismaking met zijn blog is nu voor het eerst over deze zaak van Marinab. Ik vind zijn insteek uitstekend, feiten uitzoeken, je niet laten leiden door een bepaald ideologie waardoor vaak alleen die feiten gebruikt worden die voor een bepaald doel van pas komen. De discussies over het dorpje Marinab laten zien hoe gecompliceerd dingen kunnen zijn als je ze gaat uitzoeken. Ik heb dit onderzoekswerk nu al meer dan 17 jaar in Egypte gedaan en elke keer zie je een complexiteit die media maar heel zelden oppikken. Het is daarom goed dat Jan Dirk Snel dit zo in detail uitwerkt. Jammer alleen dat Runderkamp zo slecht reageert. Het is een zwaktebod als je begint met dit soort idiote beschuldigingen als “zeer onzorgvuldig historicus.” Een excuus van Runderkamp is hier wel op zijn plaats.

    Wat betreft mijn reactie op zijn blog: ik heb al gereageerd naar Jan Dirk Snel en mijn antwoord is al door hem opgenomen. Nogmaals: ik kwam op 1 October 7.00 am in Marinab. Toen ik eerst reageerde op de Amsterdam Post omdat ik die link van Dr. Hans Jansen toegestuurd kreeg heb ik een reactie geschreven zonder eerst weer het rapport van Lamis Yehya door te lezen. Ik herinnerde me toen ik de reactie op de AmsterdamPost schreef geen Abdallah die Kopten beschuldigde van het aansteken van een brand in hun eigen kerk maar niet dat Lamis wel iets had opgetekend van een beschuldiging van iemand uit een groep mannen waar ook Abdallah bij aanwezig was. Dat was was ik Runderkamp op zijn blog wilde laten weten. Dat hij dit nu, klaarblijkelijk bewust, totaal verkeerd interpreteert vind ik beneden peil. Terug naar Marinab: die beschuldiging van zelfverbranding van een eigen kerk in aanbouw werd toen door andere mannen niet opgepikt en was toen ook geen thema van discussie. Het is uit het verslag van Lamis wel duidelijk was de groep Moslims ons toen wilde vertellen waarom ze het niet met de bouw van die kerk eens waren en met Jan Dirk Snel kan ik me ook best inleven in hun positie net zoals ik me kan inleven in de positie van de Kopten die wel duidelijker zichtbaar in het dorp wilde worden. Maar feit is dat honderden Moslim jongeren de kerk in aanbouw aanvielen (een groep die groeide tot een naar schatting 1000 personen) en feit is dat Runderkamp maar niet wil toegeven dat dit essentieel in het verhaal is. Feit is ook dat Runderkamp blind is voor de gevolgen die zijn rapportage voor de Kopten in Marinab in het bijzonder maar ook Kopten in het algemeen in Egypte heeft. Er worden door bepaalde groepen hier hetses tegen Kopten gevoerd en alles wat in die anti-Christelijke propaganda benut kan worden wordt door hen uitgebuit. Het is duidelijk dat ze dit nu ook met de rapportage van Runderkamp doen. Het zou daarom heel goed zijn als de klachten over Runderkamp’s werk voor de Raad van de Journalistiek worden gebracht!!

    Evert te Winkel schreef dat dan de volgende punten een rol spelen:
    1.1 (feitelijke juistheid), 1.4 (onderscheid feiten, beweringen en meningen), 1.5 (vermijden eenzijdige en tendentieuze berichtgeving) en 2.2.5 (zorgvuldigheid bij beschuldigingen afkomstig van conflicterende partijen of belanghebbenden). Ik heb nog getwijfeld over 2.3.1 (wederhoor bij beschuldigingen), maar ik vraag me af of dit voldoende hard te maken valt, ten slotte heeft Runderkamp wel met Kopten gesproken. Niet met vader Salib, maar de vraag is of hij de eerste is die gesproken zou moeten worden.

    Op het punt van 2.3.1 deel ik de mening van te Winkel niet. Naar mijn mening is dat gebrek aan wederhoor wel hard te maken. De plaatselijke Kopten hebben Lamis en mij naar vader Salib doorverwezen en ik kan me niet voorstellen dat zij dit ook niet bij Runderkamp hebben gedaan. Die doorverwijzing is niet vreemd: de plaatselijke Kopten zijn kleine handwerkslieden, sommigen werken op een stukje land. Ze waren niet verantwoordelijk voor de aanvraag van een bouw vergunning (waarbij ik in het midden laat of die nu wel of niet correct is aangevraagd). Die verantwoordelijkheid voor de bouw lag geheel bij vader Salib en uitgerekend deze persoon interviewt Runderkamp niet!!

  11. @Kees Hulsman
    Ik ben het met je eens dat als de belangrijkste beschuldiging de bouw van de kerk zonder correcte vergunning zou zijn vader Salib de eerst aangewezen persoon is om te spreken. Maar volgens mij is de (suggestie van de) beschuldiging vooral dat de Kopten de kerk zelf in de fik hebben gestoken. Dan is vader Salib niet per definitie de eerst aangewezen persoon, maar juist de Kopten in dat dorp zelf. Op het gebied van die vergunning is gebrek aan wederhoor wel hard te maken, daar ben ik het zeker mee eens, maar dat is in mijn ogen niet de belangrijkste beschuldiging.

Trackbacks

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: