Hoor en wederhoor

door Jan Dirk Snel

.:.

Er bestaat een klein misverstand.

Dit: dat je in de journalistiek altijd twee kanten van een zaak moet belichten en dat dat hoor en wederhoor heet. Dat is niet zo.

Een verkeerde toepassing van dit beginsel kan zelfs tot verwarring en misleiding van het publiek leiden. Je interviewt een wetenschapper en die zegt dat dit verschijnsel dat effect teweegbrengt. Er zijn dan journalisten die denken dat je voor het evenwicht ook op zoek moet naar een wetenschapper die zegt dat dat niet waar is. En die werkwijze zie je in het nieuws wel vaker. Iemand beweert iets en daar moet dan per se een ander tegenovergezet worden die dat ontkent of in ieder geval iets heel anders beweert.

‘Audiatur et altera pars’. Rechthuis Watergraafsmeer (Foto: Marcel Mulder)

Natuurlijk kan het soms verstandig zijn om een thema vanuit meerdere perspectieven te belichten en dan zijn er vaak wel meer dan twee te vinden. Maar het is echt niet zo dat als je iemand pro of contra een these aan het woord laat, je dan in hetzelfde stuk ook meteen een ander op dient te voeren die juist contra of pro is. Een artikel mag best eenzijdig zijn. Het gaat om dat specifieke thema, om die specifieke mening.

Hoor en wederhoor is, misschien niet uitsluitend, maar wel vooral, van toepassing als het gaat om beschuldigingen. Het principe komt uit het recht: audi et alteram partem. Meneer A zegt iets over meneer B of instantie C: dat die dat of dat verkeerd hebben gedaan, of onrechtmatig of wat dan ook. Dan ga je dus even aan B of C vragen wat die daar zelf van vinden. Of ze de beschuldiging weerspreken of dat ze die eigenlijk wel beamen moeten. En als ze die tegenspreken, of ze daar dan ook goede bewijzen voor hebben. Trouwens, dat hoor je ook al aan meneer A te vragen: of die kan onderbouwen wat hij beweert.

Er zijn gevallen waarin je ook na het horen echt geen wederhoor hoeft toe te passen, bijvoorbeeld omdat je zelf wel kunt nagaan dat wat je gehoord hebt, niet klopt. Nou, dan is er dus geen nieuws. Of er is misschien het nieuws dat meneer A valse dingen loopt rond te toeteren. Je kunt dan nog aan B vragen wat hij daarvan vindt, maar misschien hoeft dat niet altijd. Zoals het ook mogelijk is dat blijkt dat beschuldigingen, bijvoorbeeld als ze door een onderzoekscommissie met een schat aan bewijzen zijn onderbouwd, helemaal kloppen. Ook dan kun je aan de beschuldigde nog wel vragen hoe hij daarop reageert, maar om klassiek wederhoor gaat het dan eigenlijk niet meer.

De belangrijkste taak van een journalist is namelijk niet om iedereen maar aan het woord te laten, maar om de waarheid te zoeken. Ja, ik weet dat het verdraaid lastig kan zijn om uit te zoeken wat er nu precies waar is, en dat je dat bij veel zaken ook helemaal niet zeker kunt weten. Maar wat je soms wel kunt weten, is dat iets per se onwaar is. Waarheid is vooral een voorwaarde. Waarheid wordt verondersteld, je bereikt die niet altijd, maar je streeft ernaar. Maar onwaarheid, die vermijd je.

Een verhaal mag daarom ook best eenzijdig zijn, zolang het maar geen zodanige vertekening wordt dat de lezers of hoorders of kijkers helemaal op het verkeerde been gezet worden en zelf bijvoorbeeld wel conclusies moeten trekken die wel leiden tot een onjuist beeld. Maar wat nooit mag, is mensen maar zo beschuldigen en in een kwaad daglicht stellen als daar geen goede gronden voor zijn. Daarom bestaat dat principe van hoor en wederhoor. Het is geen streven op zichzelf. Het is een middel om de waarheid te achterhalen. Het gaat om journalistieke zelfcontrole.

Het is geen legitimatie om de waarheidsvraag maar te laten liggen onder het mom: we zetten alles in de krant en de lezer zoekt het maar uit. Dat gaat alleen op als een zaak zo ingewikkeld is dat je als journalist echt niet kunt vaststellen hoe het is. Het geldt trouwens ook voor de opiniepagina’s: daarop moet je vooral allerlei verschillende opvattingen toelaten, maar redacties horen nog steeds wel de feiten te checken en daarbij hoeven we echt niet te denken dat columnisten of aanbieders van artikelen of ingezondenbrievenschrijvers bewust onjuistheden debiteren. Veel vaker zal het gebeuren dat iemand iets net niet goed blijkt te weten of verkeerd opgevangen heeft.

Hoor en wederhoor is een middel, waarheid is het doel.

(27)

4 Responses to “Hoor en wederhoor”

  1. Resultaat van ‘hoor en werderhoor’ kan soms zijn dat feitelijke onjuistheden gemakkelijk (en ‘gebalanceerd’) worden gedebiteerd. Maar na het eerste jaar hebben de meeste studenten journalistiek het toch niet erg subtiele verschil tussen zorgvuldige journalistiek en ‘quotjes pro en contra’ wel aardig door, geloof ik.

  2. Ach,ach, wat zijn het toch beklagenswaardige figuren, onze journalisten! En wat is het toch moeilijk om een relaas van de gebeurtenissen te schrijven! NOS en Runderkamp reisden af naar Egypte nadat hun gewaar werd dat de berichtgeving over het in de fik steken van Koptische kerken toch wel erg eenzijdig was! Dat die Kopten dat niet zelf gedaan zouden kunnen hebben! Maar natuurlijk! Onze wakkere Dodo rukt uit, en wat dacht je….ze hebben het zelf gedaan. Beloning; de prijs van de Vereniging voor Onderzoeks Journalistiek!

Trackbacks

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: